‘t is stil in rotterdam
de mensen zijn gaan slapen
mijn beddengoed is klam
opstaan, lamp aan
op het gapen wachtend
sta ik voor het raam

samen met zijn stem
koel als een zijden badjas
warm als een flanellen hemd
zing-vecht-huil-bid-lach is,
doorgaan was,
bewonder blijft

ramses
van de vier seizoenen

haatte net als ik de dagsleur
scharrelde hier, bengelde daar
luid als kleurige likeur
zong muisstil: een engel
met zwart
haar

ramses
eiland van weleer

hier is het vijf uur
de straten zijn verlaten
de druiven werden zuur
de cd-speler blijft hangen
op gaten
in ramses’ cantate

©2005dedeurs

It was a fine summer morning – perfect for Extermination Day.
- uit Who Needs Men, 1972

Op zich een goed idee; een verhaal waarin de balans tussen het mannelijke en het vrouwelijke geslacht verstoord is. Zeker als je in hedendaagse berichten als deze leest dat zoiets wel degelijk gaande is. Edmund Cooper ‘voorspelde’ iets dergelijks in Who Needs Men, maar vergaloppeerde zich spectaculair.

In een wereld (Engeland, de 25ste eeuw) waar vrouwen de superieure soort zijn, heeft Rura Alexandra het geschopt tot Madam Exterminator. Ze is nog maagd en zal dat haar leven lang zijn want ze heeft uitsluitend verhoudingen met vrouwen. Als ze zich wil voortplanten kan ze dat doen via klonen en parthenogenesis. Who needs men, inderdaad.

Fascistische lesbiënnes. De verwante fundi-moslims van vandaag tolereren tenminste nog vrouwen, maar in Rura’s samenleving streven de matriarchen naar systematische uitroeiing van wat ze de ‘mindere’ soort vinden. Nadat een meisje genoeg mannen heeft gedood en daarmee haar volwasdom heeft aangetoond, krijgt ze een onderscheiding: the Silver Nipple (feminisme zie je in Who Needs Men overal doorgevoerd, zoals bij het Britse symbool bij uitstek Nelson’s Column op Trafalgar Square, dat ferm is herdoopt in ‘Germaine’s Needle’).
Rura Alexandra is er zo één, ze bezet de eervolle baan van exterminatrice. Zij zit achter de laatste duizend mannen aan die zich verbergen in de Hooglanden van Schotland. Maar tijdens zo’n raid loopt ze in de val, worden haar mede-amazones gedood en zijzelf gevangen genomen. De rebellenleider Diarmid MacDiarmid beschouwt haar als een cadeautje. Zij, die mannen alleen kent als wegvluchtende dieren, beschrijft hem in ontzetting als een primitieve bruut met rood haar op zijn lichaam.

Rura’s positie is voor een amazone de meest vernederende denkbaar- tot slavin van een man gemaakt. Die iets gruwelijks met haar wil: zijn voortplantingsorgaan stoppen in dat wat zij alleen voor vrouwen reserveert. Hoe ze die verkrachting ervaart is hilarisch:

The revulsion and feeling of sickness just sort of died. And the weight on top of me seemed – well, interesting. And when he pinioned my arms and bit my throat and dug his fingers into my breast, it all hurt like hell but it aroused me…So I let him enter…I tell you, I never knew what a climax was until that red-haired animal squirted his semen into my womb

Een aantal pagina’s verderop wordt nog eens benadrukt hoe male pig McDiarmid haar, de Sappho ideologiste, ‘leerde een vrouw te zijn’:

“[...] his semen had pulsed excruciatingly, wonderfully, through her vagina.”

Maar al eerder heeft de lezer nota genomen van het feit dat Rura’s volledig lesbische liefdesleven haar niet kon bevredigen. En de gedachte ‘it ain’t quite natural’ kwam natuurlijk niet in haar op. Seks met mannen is als seks met smerige beesten, wist ze. Was haar verteld. Tot een baardige man vanonder zijn kilt van dierenhuiden zijn wonderstaf laat verrijzen.

Rura spent her days learning to forget that she had ever been an exterminator, learning to become a woman. It was an exciting process. It was as if she were peeling away a superficial persona and discovering something quite different underneath….She learned to sing the old songs that Diarmid loved, to do the things that would please him; she learned when to be passive and when to take the initiative, and how to respond to excite him. She began to feel proud of her swollen breasts and swollen belly. These were the outward and visible signs of the true nature of womanhood.

‘To do the things that pleased him.‘ Welke vette sigaar rokende idioot van een uitgever…Cooper is hier bloedserieus.

Hij was natuurlijk niet de enige met een seksistische inslag. Al in 1955 kwam de uitgever van Astounding magazine, John Campbell, met de suggestie dat op expedities naar Mars prostituees meegestuurd moeten worden. Mocht ruimtevaart en kolonisatie in het zonnestelsel zowel op handels- als toeristenniveau een feit worden, dan zal prostitutie daar inderdaad een gewoon alledaags onderdeel van worden. Maar Campbell liep voor mijn gevoel een beetje te hard van stapel. Alsof hij dit aspect van ruimtevaarder prioriteit wilde geven. Dirty old fucker.

Cooper, geen slechte schrijver maar evenmin een echte grootheid, werd als een professioneel beschouwd en verkocht heel redelijk. Hij had alleen de pech dat hij populair was in een tijd toen schrijfsters als Joanna Russ en Sheri Tepper en Alice Sheldon (aka James Tiptree Jr) ook hun plaats in het genre aan het verwerven waren. Feitelijk waren ze daar al, het feministisch schrijven was ook in de speculatieve fictie niet meer terug te draaien.

Science Fiction/Fantasy suffragette van het eerste uur Joanna Russ had de neiging om weer naar de andere kant door te slaan, maar van haar is een aardig essay over de vrouw-onvriendelijke essefschrijver aan te klikken.

De titel van een eerdere Cooper roman slaat op de bevolkingsverhouding: Five to Twelve. Voor elke man zijn twee komma drie vrouwen beschikbaar. Behalve dat ze niet beschikbaar zijn. Ze hebben (na een oorlog meen ik) de macht gegrepen en de samenleving matriarchaal ingericht. Vanuit hun superieure positie draaien ze het om: mannen zijn ver in de minderheid, daardoor kunnen ze maatschappelijk niet langer domineren. Hen rest slechts een paar functies: als werkbijen en het bevruchten van de koninginnetjes in de bovenlaag. De lekkersten en de meest virielen zijn daarbij het beste af; zij kunnen de toyboy worden van een dominatrix. Ze mogen echter geen praatjes hebben, geen eisen stellen, geen gewelddadigheid ontplooien.
Mannen zullen dat laatste weglachen, maar in Coopers roman zijn alle vrouwen fysiek aanzienlijk groter en forser en sterker dan de mannen. Ja, dan houdt je mannelijke suprematie kennelijk op.

Vrouwelijke prostitutie komt niet meer voor, in Five to Twelve.  De mannelijke hoofdpersoon in het boek, een dichter, prostitueert zich als iedere andere man, maar doet dat met tegenzin. Toch streeft Diom Quern niet naar het oude patriarchaat. Hij wil gewoon niet als seksslaaf fungeren.

Five to Twelve is genuanceerder dan Who Needs Men. Mannen worden niet op nazi-achtige wijze vervolgd maar gemanipuleerd en geëxploiteerd. Ik vind deze dystopische visie beter uitgewerkt en realistischer. Maar Cooper miste domweg de subtiliteit die b.v. Theodore Sturgeon, David Brin en Samuel Delaney hadden.
De schrijver laat Diom Quern de enige man zijn die zich verzet tegen zijn positie van laaggeplaatste toyboy. Elke andere man in het boek lijkt er vrede mee te hebben te fungeren als levende dildo en spermadonor. Verstoken van een emotionele band met vrouwen, is het eigenlijk onvermijdelijk dat homoseksualiteit onder de mannelijke concubines op grote schaal voorkomt. Misschien bevestigt Cooper dat in zijn roman, ik kan het me niet herinneren.

Edmund Cooper werd bestempeld als een satirist. Nou, ‘k dacht het niet. Hij was onbedoeld grappig, en da’s wat anders.

- wordt vervolgd -

©2009dedeurs

Let women have totally equal competition…
they’ll see that they can’t make it.

Uitspraak van Edmund Cooper, een Britse, enigszins populistische schrijver van speculatieve fictie, oftewel science fiction. We zitten nu in de new wave periode van de speculatieve fictie: de jaren zestig.
Cooper was een atheïst maar geloofde wel – zoals vrijwel elke essefschrijver doet – in buitenaards leven met een z.g. hogere intelligentiegraad.

In Transit (Universeel Experiment) uit 1964 voerde hij ze op in Arthur C Clarke traditie: onzichtbaar, ongrijpbaar. Maar grijpen doen deze wel.
Twee vrouwen en twee mannen zien op een dag elk op hun beurt in een Londens park waar ze met hun ziel onder hun arm lopen, een opvallend kristal in het gras liggen. Zodra ze het oprapen, verliezen ze het bewustzijn.

Ze komen bij op een tropisch strand, omgeven door een jungle. Een onbewoond eiland, lijkt het. Misschien zijn ze met hun onvrijwillige vakantie nog niet zo slecht af, want alle vier hadden een punt in hun leven bereikt – ze zijn rond de dertig – dat het allemaal niet meer zo lekker ging en de sociaalmaatschappelijk problemen zich opstapelden. Eén liep er al met zelfdodingsplannen rond. Wat ze nog meer met elkaar delen: als ze vanavond niet thuis komen, zal niemand hen missen.

De situatie dwingt deze vier mensen die vreemden voor elkaar zijn en nogal van elkaar verschillen, met elkaar te leven. Ze beschikken over twee tenten, kleren, voedselvoorraden en elk bezit, vreemd genoeg, een koffer met zijn of haar persoonlijke maar verder van weinig nut zijnde eigendommen. Ze trekken de conclusie dat ze zijn ontvoerd voor een of ander geheim overheidssexperiment. Tot ze ontdekken dat de konijnen in dit oord zes poten hebben en er ’s avonds twee manen aan de hemel verschijnen.

Ze vertellen elkaar gaanderweg hun levensloop, er wordt een paartjeskeuze gemaakt en er komen menselijk herkenbare elementen bij als kibbelpartijen en jaloezie. Tot ze op een dag tot hun verrassing en vervolgens schrik oog in oog staan met andere mensen. Vier exemplaren, met een goudgebronsde huid en ze spreken een vreemde taal. Ook zij zijn kennelijk ’schipbreukelingen’ maar schijnen minder goed bevoorraad te zijn, want ze lopen spiernaakt rond. Of dat de reden is dat ze de vier hoofdpersonen verontrusten en bang maken weet ik niet, de animositeit is in elk geval wederzijds en hoewel het eiland genoeg plek en voedsel voor alle partijen biedt, ontaardt de situatie in een heus stammenoorlogje waar zelfs een dode bij valt.

Bij de tegenpartij, maar direct daarop treedt wederzijdse ontnuchtering in. Perfect getimed verschijnt vervolgens op het strand een vreemd apparaat dat hen laat weten dat ze inderdaad kandidaten waren voor een experiment in overleven. Uit het project moest blijken wie van de uitgezette humanoïde levensvormen de beste kwalificaties heeft om andere werelden te gaan koloniseren. U snapt het, het Aardse kwartet heeft gewonnen.

Als 20-jarige las en herlas ik het boek met rode konen. Zo veel jaar later heb ik er wel wat op aan te merken. Het is allemaal nogal voorspelbaar, in Cooper’s roman. De twee vrouwen in de groep zijn elkaars tegenpolen (zoals de mannen dat van elkaar ook zijn) en Cooper gaat gelukkig niet zo ver dat hij de heren de vrije hand geeft in het aan de haren een hol binnenslepen en verkrachten van de dames op oermannetjeswijze. Maar zij zijn wel typische jaren 50 cliché’s: Barbara is adrem en het type van de vrije, doorrookte vrouw die zich door een man niet snel onder de tafel zal zuipen (ik stel me daar een jonge Lauren Bacall bij) en Mary is het onzekere tutje. Richard voelt zich als kunstdocent mislukt en Tom is de laconieke, gladde womanizer. Wat hij uiteindelijk niet blijkt te zijn nadat een of andere dolle rhinoceros over hun kampement is gedenderd- de kapot getrapte koffer met persoonlijke spullen die hij voor de anderen angstvallig op slot heeft gehouden bevatte louter porno. Waarop de prompt uitgekotste Tom natuurlijk helemaal instort en het grauwe muisje Mary juist een ‘gesterkt karakter’ toont door hem te bemoederen. Daarmee zijn de relaties vastgelegd. Al is het maar de vraag of dat stand zal houden. Zo lang duurt hun verblijf op planeet X echter niet.

Na het dramatisch treffen met de Vijand en een zich kenbaar makende sponsor van het hele avontuur keren de vier aardbewoners niet naar hun thuisplaneet en Londen terug, ze worden pioniers in de volgende fase van de ontwikkeling van de mens.

Transit is hoofdzakelijk interessant door Coopers speculatieve keuze: what if, gekoppeld aan een spannende Robinson Crusoë situatie en zelfs, in de verte, een Adam en Eva thema. Maar na het lezen weten we het, Edmund Cooper was van de oude stempel: de gespierde kostwinner, zijn nageslacht garanderende huisdecoratie en raciale competitie. In die volgorde.

Terzijde: het verbaast me regelmatig hoe zorgeloos essefschrijvers met hun ideeën omspringen. Zoals Robert Heinlein in Universe. Vlak voordat het kristal – een voorwerp dat al aan het denken zet – de vier personages uit Transit uit onze wereld wegrukt, hebben ze allevier nog één gedachte:

This is home. This is the garden. This is the world where you will live and grow and understand. This is where you will discover enough, but not too much. This is where life is. It is yours.

Het verleent het verhaal de juiste toon van semi-religieuze mystiek in een bigger than life space opera setting, maar het wordt naar mijn smaak veel te vroeg uitgereikt. Cooper had er beter aan gedaan een voor de lezer onbegrijpelijke (actie) scène op de vreemde planeet te presenteren, en via flashbacks het hoe of wat uit de doeken doen.

Maar Edmund Cooper deed nog meer niet goed.

- wordt vervolgd -

©2009dedeurs

Sterren
kraait het kind met rond haar krullen gouden
randjes ze

graait
ze bijeen
als stof
glijden ze door haar handjes
kleven aan haar oren
neus melktandjes

vader cosmos vouwt zijn lichaam rond haar
geeft een kus als koele ruis slaat speels
een melkweg voor haar
uit elkaar

het kind kraait
infraflamma fonkelgamma neutrinoglitter wolkt
verschrikt weg
over de heuvels van de ruimtekromming achter

de kraamkamer die zij gisteren ontgroeide
de nachtkant
waar morgen ochtend gloort

©2009dedeurs

Robert Heinlein, om daar nog even mee door te gaan, is het bekendst van zijn Stranger in a strange land. Een Aardse baby groeit op in een Martiaans nest en keert als (nog steeds menselijke maar goddelijk knap ogende) jongeman terug naar zijn geboorte- planeet. Zijn naiviteit en wereldvreemdheid trekken de aandacht en hij groeit uit van een rariteit tot een bijna messiaans icoon. Uiteindelijk weet hij zijn op Mars ontwikkelde en voor hem vanzelfspreken- de gave van het ‘grokken’ aan andere mensen mee te geven zodat ze zich kunnen bevrijden van aardse beslommeringen als geldzorgen, misdaad en psychische aandoeningen. Ondanks de tegenwerking van de gevestigde machthebbers lukt dat; de wereld zal door Valentine Michael Smith nooit meer dezelfde zijn.

De afbeelding hoort niet bij Heinleins Stranger in a strange land, maar heeft voor mij een aardige associatieve waarde. Al weet ik niet of ik die voelsprieten hip of lachwekkend moet vinden (het zijn de enige ‘alien’ accessoires bij een verder volkomen menselijke man), maar de illustratie is lekker om meer redenen. De schouderkappen van de uniformen, de adoratie van de techno dame en de kleding van Mr Universe zelf. Een mooie mengeling van Romeins klassiek met futuristisch sportief. Waarbij het nonchalante hardloophemdje toch net iets meer is dan dat, en de snit complementeert zijn brede borst beslist. Emshwiller heeft het duidelijk op een verhaal getekend, het maakt daar nieuwsgierig naar.

De afbeelding van Ems doet dus zowel ouderwets als modern aan. Datzelfde gevoel kreeg ik bij illustraties van Paul Orban uit 1945. Ik zie hier een man voor een zelfde flatscreen zitten als ik nu doe. Compleet met screenbash aanval! Tevens bedient hij een joystick. Hoe vooruitziend kun je zijn… Het is natuurlijk toeval, maar de meeste tekenaars dachten zelden in termen van vereenvoudiging, zelfs de meest gestroomlijnde modellen van apparatuur en voertuigen waren zestig jaar geleden omvangrijk en bombastisch.

De enige verdienste van ‘Strangers’ is dat Heinlein de met meditatie en pacifisme doortrokken hippiebeweging er nèt even mee voor was. Grokken is feitelijk een SF variatie op transcendentie, het bereiken van hogere geestelijke niveaus. Hoewel dat naar mijn idee niet helemaal onzin is – de mens gebruikt nog steeds maar een heel klein deel van zijn brein – vind ik het boek verder behoorlijk vervelend. Uiteraard zit het ook vol met idealen als love, peace & happiness en vrije seks voor iedereen, en nudisme. Moralisme gezien door een roze bril.

Nudisme verwerkte Heinlein in meer boeken. The Puppetmasters uit 1955 heeft een uitgesproken pulpachtig uitgangspunt. Vanuit de ruimte komt een parasitair ras, een intelligente kruising tussen een slak en teken, en landt op Aarde (ergens in good old America uiteraard). De griezels kruipen op de rug van een mens en wortelen zich met dunne tentakeltjes in zijn brein zodat ze hem hun wil op kunnen leggen. Ze zijn niet groot, de Puppetmasters, en onder kleren niet of nauwelijks te zien. Om ze te kunnen bestrijden en hun slachtoffers te bevrijden, ziet de regering zich genoodzaakt een wet uit te vaardigen die mensen verplicht om met bloot bovenlijf over straat te gaan. Ook de dames. Tot de aliens – ook niet achterlijk – van de rug verhuizen naar de kruisstreek en de bilnaad…
Met een zucht zet Washington zich aan een nieuwe wet. Voor het eerst in de geschiedenis van de mensheid wordt totaal naakt lopen verplicht. (Dat was twaalf jaar voordat Amerika’s jeugd drie dagen lang massaal bloot aan het dansen sloeg op de Woodstock Festival weide.)
Een overheidsagent wordt ingeschakeld om een manier te vinden om de puppetmasters te verdrijven. Daar is een beetje haast mee geboden. Want de ongekend mooie zomer van het invasiejaar 1957 loopt op z’n laatste benen…

Een idioot verhaal, want zo makkelijk is nudisme niet in de samenleving te integreren. Er zijn hele volksstammen die je letterlijk hun kleren uit zou moeten slaan. Ondanks dat het gevaar van de puppetmasters een ieder duidelijk is, gaat de bevolking dus wel erg makkelijk akkoord met iets dat sociaalmaatschappelijk behoorlijk ingrijpend is. Tegelijkertijd kun je stellen dat The Puppetmasters als idee om de wereldbevolking publiekelijk uit de kleren te krijgen slim is. In andere romans waarin sociaal geaccepteerde naaktheid voorkomt, gaat het meestal om zeden en gewoonten in libertarische samenlevingen in een verre toekomst. Heinlein beschreef hier de jaren vijftig: kuitlange rokken, Joe McCarty en Doris Day.

Het verhaal werd verfilmd. In 1995, met Donald Sutherland. Uiteraard werd dát aspect van The Puppetmasters uit het scenario weggeschreven. Een film vol naakte acteurs en actrices, van kinderen tot bejaarden, dat kon echt niet. Zelfs niet als hun frontale delen geraffineerd gekuist in beeld waren gebracht. Het grappige is dat een ander groot Taboe; kannibalisme, in Harry Harrison’s succesvolle Make room! Make room! (1966) geen enkel probleem was, en ook in de verfilming met Charlton Heston (Soylent Green 1973) werd het niet geschuwd. Maar permanent blote mensen in een commerciële bioscoopfilm, nee. Toen niet, nu niet en nooit.

Heinlein bleef in zijn latere latere boeken sporadisch de voordelen van natural nudity aanprijzen, maar het maakte nooit meer deel uit van de plot. Hij schreef gewoon een persoonlijke levensfilosofie  van zich af.

Mijn favoriete Heinlein Universe, dat in deel 6 van deze serie al aan bod kwam, heb ik onlangs herlezen. No nudity, tenzij je iets zoekt in bejaarde babes want er is een scène met een oude vrouw die de wapensmid van het Schip is. Ze wordt beschreven met van zweet druipende blote borsten.
Zo veel jaar later vind ik het boek onthutsend slecht geschreven – en slecht vertaald – en de dialogen zijn bijna kinderlijk. Vanaf het moment dat Hugh door mutanten gevangen genomen wordt lijkt Heinlein enorme haast te hebben. Dat gaat ten koste van de dramatische opbouw en het epische beeld. Heel jammer, want het gegeven is monumentaal mooi. Ik vraag me af hoe de roman geweest zou zijn als hij het in de jaren tachtig had herschreven tot een lekker dikke pil waarin elk aspect van een falend kolonisatieproject en de mutaties in de daaruit ontstane mensenmaatschappij goed doordacht uitgewerkt had kunnen worden.

©2009dedeurs

Over art deco gesproken; toen Disney de comic The Rocketeer ging verfilmen, wilden de studiobazen de oorspronkelijke helm vervangen voor een modern NASA geval. Een productiemedewerker wist er een beetje sense in te rammen, maar het is een feit dat Disney gewoon van deze strip af had moeten blijven.
Een box office failure in 1991, later alsnog een cultfilm geworden. De poster is in elk geval geweldig.

Een hoofdstuk apart is wat vele dames (en heren) zullen verzuchten als ze een uitnodiging ontvangen voor een avondje uit in de danszaal in het heelal: wat zal ik aantrekken? Want dat moet echt, hoor.

Dat bedoel ik dus.

En dan zet Science Fiction Plus er in 1953 ijskoud bij: modern space suit.

Ik neem maar aan dat Life dit in 1962 ook als een grap bedoelde. De armen zien er uit alsof ze er af gedraaid zijn en weer verkeerd teruggeschroefd.

Ook dit ziet er niet echt praktisch uit:

Een suggestie dat de ware ruimtepionier thermisch ondergoed niet stoer vindt. Voordeel is dat dan zijn erecties wat meer vrijheid krijgen wanneer hij langs een welgeschapen alien zweeft. En natuurlijk rookt de astronaut van de toekomst Mills sigaretten. Een merk dat tot mijn verbazing de 21ste eeuw heeft weten te halen.

Ruimtehelmen waren lange tijd weinig meer dan omgekeerde vissenkommen. Decoratief is het wel, praktisch wat minder.

Earl K Bergey die we hier zien was een echte glamour illustrator, maar onderkende het sex appeal zowel als het horroreffect van buitenaardse wezens. Zijn monster from outer space is gewoon lachwekkend; Flipper in space. De doodsangst van mevrouw betreft daarom niet hem, maar haar co-piloot. Omdat de tekenaar weer eens de zuurstofcylinders en luchtslangen was vergeten, kwam Captain Future in ademnood, zag niet scherp meer, hield haar voor de vijand en schoot haar helm aan gruzels. Waar ook al geen lucht meer in zat, dus het maakte geen moer uit.

Andere helmen boden te weinig zijzicht waardoor de astromachos aliens, oorlogskruisers, kometen en op drift geraakte melkwegstelsels niet op tijd zagen aankomen.

Je kunt boek en magazine illustrators niet kwalijk nemen dat zij er maar op los fantaseerden, want in die tijd had men geen idee hoe een werkelijk effectief ruimtepak er uit moest zien. Dat wilden de lezers van die lectuur ook niet weten. Ze wilden spektakel. En dat kregen ze.

‘With one lightning blow’. Who needs ray guns? De Ruimtehavik niet. Zelfs geen helm. Ik vraag me af of hier de naam Spacehawk niet aan het verkeerde creatuur is gegeven. Ik vraag me ook af waarom de uitgever de clou al op de omslag verraadt.
De Brick Bradford kloon draagt overigens een kek completje. Groen, de kleur van stomende jungleplaneten, metalig gele laarzen en ook de riem, het heuptasje voor het straalpistool en de superzipper zijn lekker pulpig. Met het aan- en uittrekken van zijn broek zal Spacehawk wat moeite hebben. Al die drukknoopjes.

Een levensbedreigende situatie. Gelukkig snelt er vanaf het kerkhof voor verongelukte ruimteschepen  hulp toe. Het is kunstenaar Wesso vergeven dat hij een van de meest stupide scifi omslagen maakte. Wist hij veel, in 1931.

Een gedecoreerd ruimtepak. Als ik het me goed herinner functioneert het als een clan-kenmerk. Aardig gevonden.

Kelly Freas creëerde dit in 1968, het ziet er eerder Giger uit dan NASA, maar de held draagt het met het gemak waarmee een andere sterveling een papieren overall draagt. En zo moeten ze zijn. Ruimtehelden. De brede schouders onder de Melkweg en gaan met die ruimtemissie.

©2009dedeurs

Flasj Børedøm en de topmaagd van Xnorx

De vuige Xnorx in alle staten Flasj
Børedøm kwam weer langs hij roofde
geluidskralen van TT-Rexx
Elfyz en de Spodnixx
Op de terugweg ook hun sacraal verzegeld
hogepriesteres

Hinkelen op meteoren
springen over zwarte macrogaten
op één been Woesj hij duikt
door hete zonnewinden Ping!
de Xnorxe plutarq stralen ricocheren
van zijn maanijswit gebit

Op een met pluche beklede satelliet
vlijdt hij haar bronzen lichaam neer
zijn slapen kloppen ballen bonzen
ligt het nou aan hem of
is het hier bloedheet Hij blaast
de dichtstbijzijnde nova uit

‘t Werd tijd giechelt zijn robo scheepskat dat
je wordt ontknaapt- Fokkop
snauwt Flasj maak je schijtbak
liever schoon
Het hymen van de priesteres
breekt met een supersone knal

Vertrouw geen vrouw
die over haar geloof haar leeftijd
haarkleur liegt ze zet
- net voordat het heelal zoetjes rond hem samentrekt -
in haar sterrenpoort een zachtjes
zoemend cirkelzaagje aan

©2009dedeurs

pandverbeuren

de zee neemt twee keer wat ze heeft gegeven
de hemel tilt haar rokken op pist brandend zuur
de aarde spuwt begraven zonde terug
op het smetteloze damast
van ons geweten

nummer één tot veeltal
onze naam is dwazen
wij zijn de pandjesbazen en likken blind de kleuren
van de ons als kind
in beheer gegeven toverbal

geteld zijn onze dagen
het verleden herbegonnen
de toekomst heeft zich afgemeld
gekweld zijn onze vragen
wil de ware wij nu opstaan slagen nederlagen
ook al duren we maar
heel even

©2004dedeurs

het laatste museum

kijk
zegt pappa hier
een echt dier schrik niet
het is wel groot maar dood en
opgezet
kijk

zegt mamma daar
een echte boom huil niet
het zal je niet pakken
het heeft geen klauwen
slechts takken
kijk

zegt pappa deze
lijkt echt op ons hou op met grienen het
het zit opgesloten in een fles
en staat stijf
van de formaline
Hee

zegt mamma doe
niet zo hysterisch het
is alleen maar een historisch museum en
een tentoonstelling genaamd ‘Toen Was Natuur
Nog Heel Gewoon’
Oplichterij

zegt pappa dit
educatieve gebever en gemier twee
uur voor deze leeuw z’n kut in de rij
gestaan het entree was ook veel te duur en jij, klier
je mag nooit meer mee

©2004dedeurs

goden en godjes

de amoebe woelde
de primaat koortste
de uebermensch
raasde

in gesteenten woelt het beest
in de zon koortst de draak
door de ruimte raast de moloch

en altoos staat de mens
voor retehete vuren

och

het zal mijn tijd wel duren

©2006dedeurs

sterrenstofzuigers

wij
bliep zijn de kluuuZz zzzijn
nog gruwelijker dan de sluuuZz
fliiepp
skw¥sj

wij
mmeeep hyperionen van ver wij
hoppen en warpen van ster tot ster
ƒlq\ƒlq\

koolstofzuigen ze uit
tot op de kern
met onze gequarkte snuit
æÆè¿?÷rrrrrrã

dit
is een standaard G-drietje sluuurp
de korf laat een bescheiden buuurp
brØëbelprîîî

§j¥t
proteïneverzadiging te weinig maar
kijk wat ruimtekrommend geinig
^/!!\^

die daar
heeft een cluster van planeten \\!!oh maar
de derde
is werkelijk om op te vreten\!//

©2003doubleu

kosmische almanak

En de dagen vergleden
de hemel vlamde op
de stormen spogen as
de aarde kotste

Maanden vergleden
de dalen braken
de heuvels steigerden
door zuurregens bereden

En de jaren vergleden
de bergen sliepen
naast vermossende steden
de zeven zeeën zwegen

En de eeuwen vergleden
zonder een hartslag te missen
klopte leven terug in kelen
betastten voelsprieten de horizon

En de millennia vergleden
betentakelde koningen stegen
geschubde keizers daalden
de kobaltblauwe mier plukte Orion IV

En de eonen vergleden
planeten verdoften
melkwegbruggen verkruimelden
ambities, met stof versneden

En de tijd werd sleets
spiralen krompen, het zwart zoog
de eeuwigheid
had genoeg geleden

©2003dedeurs

Genre-gebonden cliché’s, dus. Helemaal fair is dat niet, maar ze vallen zo veel jaar na dato zo op.
Gelukkig kregen we niet alleen maar George Orwell uniformiteit voorgeschoteld. De meeste anderen in het genre (1984 is ook niet voor 100% een scifi roman) presenteerden de toekomstige mode op een vrij luchtige manier. Het jaar 1950 (dat in ons reële universum de nogal statige en zware New Look introduceerde) was nog ver weg, in 1927. Maar de babe hier, alhoewel niet met de ons zo vertrouwde siliconen gezegend, is sensueel op een moderne manier. Het, eh, operatielaken is heel decoratief. De twee verjongingsspecialisten zijn sexy (hangt er van af wat je verkiest: een jeugdig permanentje of het gedistigneerde kransje van de al wat oudere buitenaardse heer); al is het niet aannemelijk dat laboratoriumgeleerden en chirurgen van de toekomst hun werk deden/zullen doen in bloot bovenlijf. Hoewel, aliens zijn moeilijk te doorgronden. De man van het mensenras rechts lijkt trouwens een singlet te dragen, maar die is dan wel vleeskleurig en héél dun. Het kan aan de reproductie van deze plaat liggen. Dus als interessefactor hebben we hier een sensuele dame en een goed geconserveerde alien bejaarde. Ik moet zeggen, ik vind deze afbeelding een alleszins acceptabele interpretatie van een toekomst, als je ze vergelijkt met anderen uit die tijd.

Behalve een overdaad aan blote mannentorso’s en die vele korte broekjes in de branding van de grote heelaloceaan (om Gerard Cox maar even te misbruiken) komen we in de klassieke scifi illustraties ook cliché’s tegen als kragen & kapmouwtjes.

En let even op het Mr T kuifje van de man links. Scifi lezers moeten er in 1930 lichtelijke verbijsterd  naar gekeken hebben.

Hebben we de shoulderpads te danken aan society icoon Joan Crawford, of had de bitch het idee geniepig afgekeken van de pulp science fiction?

Er komt ongetwijfeld een tijd dat geen dame zich met goed fatsoen zonder retro Gaultier puntbeha op Schiphol Spaceport zal kunnen vertonen, maar of de sokjes van de dame links ooit aan zullen slaan betwijfel ik. Misschien zou het iets toe kunnen voegen aan het genot van toekomstige voetfetisjisten?
De zwart-wit afbeelding van Paul Orban helemaal bovenin laat in elk geval zien hoezeer de scifi illustratiekunst in de jaren dertig en veertig doortrokken was van de Art Deco. Een verbod op het afschaffen van die wonderschone stijl had wereldwijd in grondwetten vastgelegd moeten worden. Art deco is gewoon het ultieme futurisme. Nog steeds.

De hoedjes! Tegenwoordig een beetje in ongenade gevallen, maar ze gaan gegarandeerd terugkomen. Het kan flink waaien zo vlak bij de zon, in CenterParcs Mercurius.

Spacehaar dat geen hoed vereist, noch verdraagt.

De film Forbidden Planet is voor 99% verouderd. Die ene procent die de tand des tijds heeft doorstaan, wordt gevormd door de petjes. Nou vooruit, en het minijurkje. Dat in 1957 ook alweer geretro’d was op de charleston stijl uit de jaren 20.

Fashion die weinig om het lijf heeft. Ik vermoed dat dit personage de doorsnee ruimteheld uit Appelscha ietsje voorbij streeft, maar de art deco helm en het neo-Helleens minikokerrokje of maxi-cache (je kan dit moeilijk een lendenlap noemen) staan hem geweldig. Ik teken ervoor. Wel zijn spieren erbij, graag.

- wordt vervolgd -

©2009dedeurs

.
Hoe hip was de hippe kleding in toenmalige toekomstige tijden? James Stewart overhemd, Judy Garland haarstrik en pofmouwtjes… de twee hiernaast waren ook in 1952 niet bepaald epigonen van het futurisme.
Wat kunstenaars van scifi illustraties (en ontwerpers in scifi films) nooit helemaal los kunnen laten, is de mode van hun eigen tijd. Daar voegen ze meestal wat klassieke ideeën in gestileerde vorm aan toe, plus wat gestroomlijnde zaken, en presto: Dit Draagt U In Het Toekomstige Jaar [vul maar in].

Prachtige beelden uit de jaren dertig. Maar het getoonde slaat natuurlijk helemaal nergens op. Met uitzondering van F.R. Paul’s megapolis misschien. Maar waar zijn de schreeuwende holoreclames? Het Bladerunnerse straatvuil? De klassieke moskeeminaretten?  Ik zie zelfs geen futuristische files!

Anno 1950 – Einstein, atoomenergie en een miljoen soorten elektrische huishoudapparaten waren toen al gemeengoed – haalde de beeldende artiest het niet meer in zijn hoofd om de mens in plusfour en crinolinejurk en knooplaarsjes naar Venus te sturen. Ondanks dat NASA nog niet bestond en zelfs de eerste spoetnik nog niet was gebouwd, verkregen de concepten na WO II een wat nuchterder en wetenschappelijk beter onderbouwd realisme.

Maar hoe geavanceerd toekomstige gadgets, auto’s, gebouwen en ruimteschepen er bij hen ook uit mochten zien, de meeste kunstenaars uit de klassieke scifi jaren hadden moeite met een modebeeld, of vermoeiden zich er niet eens mee.

Waarbij het verkeersbord van Mystery in space wel heel erg in zijn ontwikkeling is geremd. Peter Poultron deed nog makkelijker, hij tekende gewoon een foto van Elizabeth Taylor in Father of the bride na en de alien komt uit I was a teenage reptile.

Wat wij droegen toen dat magische tweede millennium  eenmaal een feit was, is een mode die men in de jaren 40 en 50 nooit had kunnen dromen. Voor velen was het futuristische ideaalbeeld het tegengestelde van nonchalance en diversiteit: de hele mensheid gekleed in Orwelliaanse overall, dezelfde laarzen aan en identieke petjes op.

Deze Signet paperback van Orwell’s 1984 uit 1955 geeft daar een mooi maar wat verwrongen beeld van. Enerzijds is Julia als vertegenwoordigster van de Anti-Sex League met haar losse blouse een bespotting van het repressieve regime, aan de andere kant schiet de artiest met zijn andere figuren; de blote armen en de lage halsuitsnijding van de militia man, te ver door. Big Brother zou dit echt niet getolereerd hebben.  De zeer goed getroffen verfilming van 1984 (in 1984) met John Hurt laat een grauwer en zediger dystopia zien. De scene waarin Winston en Julia ten tijde van hun arrestatie spiernaakt worden opgesteld, levert een scherp contrast op, maar versterkt de verstikkende moraal juist. Als er ooit een filmscène was waarin naaktheid totaal gespeend van erotiek is, is het die wel. En dan kun je deze Signet boekillustratie echt niet meer serieus nemen.

Zelfs aliens werden uniform aangekleed. Zonder enige research daaromtrent. Want roze is een evolutiekiller. Zeker voor patriarchaal dominerende wezens.

Stanley Kubrick zat met zijn 2001 a Space Odyssey ook aan te hikken tegen de future look van de mensen in zijn film. Maar door te kiezen voor een antithese van futuristische mode – bruine en grijze burgerpakken en sober gesneden rokken tot over de knie voor de geleerden in het Hilton space station hotel – dateerde hij de film al nog voor die in première was gegaan. Het personage Dr Floyd is op een subtiele manier ‘hip’ met zijn ietwat kojboj-achtige stropdas en zijn overhemd in dezelfde kleur als het kostuum, maar de stijl drukte toen al te veel bezadigdheid en conservatisme uit. Het kan dat Kubricks 2001 een neo-Victoriaans tijdperk behandelt. De film geeft er in het geheel geen uitsluitsel over. Kubrick had op een zeer alternatieve manier vooruitziend geweest kunnen zijn geweest als hij nog verder was gegaan in zijn neutrale aanpak: de Hilton gasten en de Discovery I astronauten naakt. De naaktlijn is tenslotte de ultime fashion- ze is tijdloos. Aan de andere kant, Kubrick liet een toekomst zien die voor de toeschouwers redelijk haalbaar was – letterlijk – en zou er vreselijk mee misgeschoten hebben. Een dergelijke levensstijl in de ruimtevaartsector had voor de conservatieve 20ste eeuwse mens (de film ging in premiere in 1968) echt te veel geweest. En ook nu, dertig jaar later, mag u in een Hilton hotel of als ruimtetoerist in een space shuttle nog steeds niet in de nudistenmode schakelen.

Het probleem van futuristische aankleding is natuurlijk ook dat het geavanceerde en gesofisticeerde artikel herkenbaar moet blijven. De illustrator van deze Marsfiets gaat ver in zijn fantasie (alhoewel, NASA fotosoept 50 jaar later nog steeds wanhopig een rode lucht in de beelden van de Rovertjes), maar het blijft een fiets. De ontwerpers van de standaard torpedo ruimteschepen uit de jaren veertig en vijftig  zouden daarentegen verbijsterd naar de (foeilelijke) space crafts van Chris Foss hebben gekeken, of naar Kubricks ferrish wheel, en zelfs de naar space opera gestileerde Enterprise uit Star Trek zou niet beantwoord hebben aan hun idee van een ruimtevaartuig. Niemand die toen bedacht dat een Kuifje-raket (de sigaar met vinnen) wel eens niet het meeste comfort op lange ruimtereizen zou kunnen zijn. Wat iedereen toen mogelijk stiekem wel gedacht zal hebben, was ‘Als we het heelal gaan penetreren, doen we dat met een fallus symbool.’

…Hoeveel tampon-achtige symbolen hebben we nog nodig?

Twee fallussen geïntegreerd.

En uiteindelijk Homo Phallus Universalis. Een toekomstvisie waar menig buitenaards ras niet blij mee zal zijn.

- wordt vervolgd -

©2009dedeurs

De nr 3 in de Galerij der SF Giganten. Vergeleken met de twee anderen zat Heinlein tegen het B-genre aan, de SF pulp. Toch gaat mijn voorkeur naar hem uit.
Maar eigenlijk gaat deze serie niet alleen over science fiction schrijvers. Er waren er die door zulke schrijvers geïnspireerd werden en dat visueel uitdrukten. Ge heeft daar al een voorproefje van gezien. Er komt nog meer. Pulp illustraties, het moet nu maar eens officieel erkend gaan worden; is Kunst.

Harsh bright soil of Luna
out ride the sons of Terra
Far drives the thundering jet
Saturn’s rainbow rings
the frozen night of Titan
We pray for one last landing
on the globe that gave us birth
Let us rest our eyes on the fleecy skies
and the cool, green hills of Earth.
- Robert Heinlein

Heinlein is niet bekend geworden door zijn sentimenten. Een medisch afgekeurde zeeofficier die een schrijver werd in de orde van mixed feelings; je bent verslingerd aan zijn essef of je vindt ze niet te pruimen. Enigszins wonderlijk is hoe hij zijn rechts-republikeinse inslag (Starship Troopers) in marsorde combineerde met onverkapte pleidooien voor vrije polygamie, homoseksuele emancipatie, anti-discriminatie, anti-autoriteit en libertarische idealen. Waardoor zijn Stranger in a Strange Land een grote hit werd onder het flowerpower volk van de jaren zestig. Dat vind ik vrij verwarrend. Het gaat misschien te ver om het te vergelijken met Mao Ze Dong indien die een handboek voor kapitalistisch bedrijfsmanagement had geschreven, maar zo’n gevoel krijg je bij ijzervreter Heinlein wel. De tegenstrijdigheid – of was het ambivalentie? – komt in deze verzameling Heinlein quotes mooi naar voren.

Hij werd bij de sci fi incrowd in eerste instantie populair door zijn maanboeken. The man who sold the moon is inmiddels flink achterhaald: een rijke zakenman geobsedeerd door het idee om het eigendomsrecht op de Maan te verkrijgen. Toen een hoog aangeslagen werkje; in 1973 vond ik de song van David Bowie al beter. Toch voorzag Heinlein reeds in 1950 dat ruimtevaart een geldverslindende business zou worden en naar mijn idee is de dag dat NASA voor een groot deel door de multinationals gesponsord zal moeten worden niet zo ver weg meer.
Hoe financieel funest toekomst- speculaties kunnen zijn merkte Charles Hall die in 1968 de patentenboer opging met zijn sensationele gat-in-de-markt waterbed. Het patent werd hem niet verleend. Ene Robert Heinlein had het concept al in 1956 uitgedacht en in gebruik genomen; in zijn roman Double Star.

Mijn favoriete Heinleinroman is Universe, (oorspronkelijke titel Orphans of the Sky). Die je eigenlijk onvoorbereid moet lezen. Zoals je ook over Daniel Galouye’s Dark Universe niets zou moeten weten. Je komt dan in werelden terecht waarvan je denkt, ‘wat is dit, waar gáát dit over’. Geleidelijk aan worden tipjes van de sluiers der geheimzinnigheid, mystiek en onwerkelijkheid opgelicht , en de ontknopingen zijn vervolgens echt verrassend. Dat is toch heerlijk, als je verrast wordt? Mensen die in de bioscoopzaal naast je de afloop zitten te verraden, sla ze de tanden uit de muil.
Het ultieme voorbeeld in plot-shock literatuur is Christopher Priest’s fabelachtige Inverted World. De blurb op de achterkaft gaf zowaar vrijwel niets van het verhaal weg, en aan het einde van het boek zat ik met open mond, verrassing had me overweldigd.

Het probleem met de Universes van Heinlein en Galouye is echter dat de conclusies van beide romans wat teleur stelden. Ze gaven het idee dat de verhalen noodgedwongen beëindigd waren.  Maar Heinlein’s Universe schiep vanaf het begin toch een fascinerend beeld van een aanvankelijk onbegrijpelijke wereld. Je maakt kennis met een vrij primitieve mensengemeenschap die zich Ergens bevindt. Ze bezigen bekende wetenschappelijke termen, maar ze lijken uit hun verband gerukt. Het is duidelijk dat zij niet begrijpen waar begrippen als ‘Fysica’ voor staan, wetenschap en techniek zijn in de loop van talloze jaren kennelijk verworden tot een soep van folklore en religie.
Ze hebben het ook over gangen, en een plek die Geengewicht heet. Ze klagen over tegenvallende oogsten in de ‘hydro tuinen’ en het doven van alweer een groep Lichten. Maar ze noemen hun wereld ook ‘Het Schip’ en ze leven op ‘niveaus’ en ‘dekken’. Verdomme Heinlein, had je dat niet wat langer kunnen verhullen?

Zo krijg je al snel door waar zij absoluut geen flauw benul van hebben: ze bevinden zich in een ruimteschip. Het is op weg naar Centauri Proximus en voorbestemd daar binnen een eeuw aan te komen. Maar halverwege ging er iets mis. Een deel van de opvarenden kregen er spijt van te zijn ingescheept op een reis met een eindbestemming die alleen hun nazaten zouden beleven en wilden dat het schip naar de Aarde terugkeerde. Het ontaardde in muiterij, er ontbrandde een felle strijd, de toegang tot het commandodek werd verzegeld, de overlevenden hadden de daaropvolgende decennia de handen vol aan in leven blijven en het reisdoel alsmede het ruimteschip zelf raakten vergeten. Wat overbleef, waren elkaar beconcurrerende stammen en een primitief bestaan.
Het Handboek voor Fysica werd een bijbel vol mystieke uitspraken en ‘voorspellingen’, en niemand die meer wist dat kapotte gloeibuizen vervangen konden worden, of waar in het enorme schip met z’n vele leefdekken de voorraad lampen zich bevond. Ouders maakten hun ongehoorzame kinderen bang met verhalen over monsters in Geengewicht die soms naar Beneden kwamen. Voor mensenvlees. En al die tijd raasde het grote schip door de ruimte, volautomatisch maar met steeds meer uitvallende leefsystemen.

Hugh Hoyland is een bijdehante jongeman die opgeleid wordt voor priester-achtige ‘Geleerde’ maar er achter komt dat de gewone boer al die mystiek met een korrel zout neemt. Zijn eigen geloof dat het Schip het hele heelal is komt in de knel nadat hij tijdens een strooptocht op de hogere dekken gevangen genomen wordt door mutanten. In plaats van als maaltijd te dienen weet hij de sympathie van hun leider Jim-Joe, een soort siamese tweeling, te winnen. Die stellen Hugh de verbijsterende vraag: ‘Als je naar het laatste Benedendek gaat, en je zou daar een gat in de bodem boren, waar kom je dan uit?’
‘Nergens’,  meent Hugh. ‘Het kan niet, daar voorbij is Niets’.
Jim-Joe nemen hem op een dag mee naar de allerhoogste dek. Het is zo groot dat Hugh een aanval van ruimtevrees krijgt. Mutant Joe-Jim zet hem in een stoel voor een console, beweegt zijn hand over rijen lichtjes, en laat hem de waarheid zien. De sterren achter de muren van Hughs microheelal.

De fiere, hoogontwikkelde en schier almachtige mens gedegradeerd tot hulpeloze insektjes. Ik vond de tragiek in het verhaal enorm. Zo zeer zelfs dat ik het van hoop barstende einde bijna ervoer als een afknapper.

In het boek (in deze CGI tijd prima te verfilmen) leven de afstammelingen van de Vanguard kolonisten dus als ongeletterde feodalen, ze wagen zich niet zonder messen onbekende gangen in. Ze gaan zelfs gekleed in lendendoeken. Heinlein noemt dat niet specifiek, wel beschrijft hij een vrouw die voor de gemeenschap messen maakt en met blote borsten in haar smederij rondloopt.

Vele jaren later kwam ik het oorspronkelijke artwork voor Universe tegen. Mogelijk dezelfde artiest van de E.C. Tubb novella The Space-Born.
Doorgaans hebben de afbeeldingen op boekomslagen geen jota te maken met het verhaal dat ze moeten verkopen. Ik heb menige ‘organische’ science fiction gelezen met op de kaft een weergave van een keihard ruimteschip van Chris Foss. Uitgevers schrikken er ook niet voor terug om een urban hi-tech verhaal te illustreren met de afbeelding van een in goudfiligrein geklede Marsprinses op de rug van een vliegende draak.
Maar als je streeft naar verhaaltechnische authenticiteit, zoals Hubert Rogers deed, moet je beter je best doen. Voor het haar van de twee scheepsinboorlingen lijkt een gebrylcreemde Rock Hudson model te hebben gestaan.
En als ik dan toch aan het zeuren ben: ze dragen geen ‘lendenlappen’ maar iets wat op Clark Gable’s 1940 zwembroek lijkt. Toch is de tweede afbeelding imposant; Hugh die voor het eerst van zijn leven voorbij de eeuwige scheepswanden kijkt en het heelal ziet.

Die korte broekjes bleven aan me knagen. Waarbij ik me afvroeg waarom de hoofdpersonen in Universe het nodig vonden om zich verder nergens mee te bedekken. Onze hedendaagse astronauten zien we wel eens in korte broek door hun shuttle zweven, maar ze hebben er altijd een NASA T-shirt en witte sportsokken bij aan.
Het antwoord vond ik (min of meer) in Heinleins 1966 roman The Moon is a Harsh Mistress. In dit goed geoliede verhaal is de satelliet een plek waar criminelen en andere sociaal onaangepasten naar toe verbannen worden, zoals ook de Britten eeuwen geleden dissidenten en moordenaars in Australië dumpten. Door ijs uit de maanbodem te delven kunnen de Loonies ondergronds graan verbouwen, hetgeen ze naar de overbevolkte aarde exporteren. Ze krijgen er producten voor terug waar de Maan niet in voorziet.
Maar die vorm van afhankelijkheid zit hen niet lekker. Met hulp van een computer die door een mutatieproces tot zelfstandige intelligentie is gekomen en – niet onbelangrijk – met hen sympathiseert smeden ze plannen om zich los te maken. Een band met de moederplaneet heeft niemand meer, de hogere zwaartekracht van de Aarde zijn ze ontwend en ze hebben dus alle reden om zich op een toekomst op de Maan te richten- maar dan wel als vrije, libertarische natie die door de Aarde als een gelijkwaardige handelspartner wordt gezien.
De onafhankelijkheidsplannen van een ’stel misdadigers’ zijn natuurlijk niet naar de zin van de Aardse regeringen en er dreigen militaire acties.

The moon is a harsh mistress zet een interessante en bepaald geen primitieve ruimtekolonie neer. Wegens het tekort aan vrouwen heeft elke vrouw meerdere echtgenoten en dus een trits aan kinderen. (Hé, waarom is dit in Australië niet van de grond gekomen?)
De Loonies hebben niet veel om het lijf. Letterlijk. In zijn beschrijving van Manuel Garcia O’Kelly-Davis, een mechanicien en de aanvoerder van de opstand, zet Heinlein een typisch Amerikaanse standaardheld neer, een soort blue collar mix van Buck Rogers en Tarzan. Korte broek, het gespierde bovenlijf bloot. Geen schoenen of sokken. De Loonies doen daar ook niet aan. De gangen van de maan-enclaves zijn kennelijk vrij van glasscherven en hondenpoep.

Maar hoe logisch is zulke minimale bedekking in een ondergrondse maanstad? Of in een ruimteschip?
Heinlein er van uit dat de kolonies onder het maanoppervlak hun warmte goed vast kunnen houden. Geen meteorologische omstandigheden, dus een constante, subtropische temperatuur.

Shorts. We vinden ze de laatste paar decennia heel gewoon, maar vóór 1900 zag je er geen enkele man in. Korte broeken waren iets voor de koelies in Afrika en Georgia. Ook in Amerika wist de Indiaan met zijn lange blote benen de blanke frontier man niet tot een westerse imitatie te bewegen. Ooit een 19e eeuwse cowboy in shorts gezien? Dat is duidelijk nog toekomstmuziek.

Natuurlijk was Heinlein niet de uitvinder van de space shorts, en de talloze sci fi illustratoren uit zijn tijd evenmin. Hun creativiteit was verpest door de Marvel superheroes met hun blote borsten (waar de tepels meestal van af gepleurd waren) en idiote catsuits. Het personage rechts ziet er in zijn skin-tightness wat minder erg uit dan de met lipppenstift opgedirkte John Carter, maar de humor is dat Van Vogt zo’n typisch Amerikaanse starship trooper van West Point kaliber helemaal niet voor ogen had gehad.

Ge ziet; artiest Krenkel was er van overtuigd dat in de toekomst ook de hele Rotary Club bloot bebeend zal zijn. Leuk bedacht en serieus-realistisch uitgebeeld, maar het doet wat nichterig aan.

Space shorts, dus. Niet iedereen tekende ze om de nuchtere, praktische reden die Heinlein aanvoerde. De broekjes neutraliseerden het vertoon van de vaak zedenloos geklede ruimtestewardessen bij hen. Daarbij heeft de stoere ruimtesjonnie benen die toevallig perfect bij korte broeken passen en ook zal zo’n volmaakt specimen niemand afschrikken met overtollig kuithaar. De toekomst houdt wat dat betreft aan de heren nog grote esthetische beloftes in. Als de dames hen evolutionair niet voorbij streven.

Sommige illustratoren vonden de korte broek voor hun helden zó kek (spillebeentjes, jongens?) dat ze wel eens wat over het hoofd zagen. Maar die waren net als Edgar Rice Burroughs zelf nooit in de ruimte geweest.

Daarnaast zijn er de ruimtehelden die zeggen: ‘Ik kan er niets aan doen dat mij alleen een kort broekje en slank gesneden ruimtelaarzen rest; ik raakte van de literatuur in de pulp en moest ook nog een dame redden uit een crashend melkwegstelsel.’
Om vervolgens in het futuristische jaar 1990 een atoomoorlog of een invasie van tentakels van hen af te moeten slaan. Maar Vrouwe Futura (die met haar vrouwelijkheid de toekomst van hun toekomst moet garanderen) redt hij desnoods met één arm.

Satijnen vechtbroekjes, plastic kadettenlaarsjes; ik weet zeker dat Grand Old Man Heinlein het allemaal maar niks vond. Hij was namelijk nudist.

- wordt vervolgd -

©2009dedeurs

“If I were not an atheist, I would believe in a God who would choose to save people on the basis of the totality of their lives and not the pattern of their words. I think he would prefer an honest and righteous atheist to a TV preacher whose every word is God, God, God, and whose every deed is foul, foul, foul”

Isaac Asimov was een van de schrijvers die hun eigen universum ontwierpen.

Hij introduceerde de zijne met de eerste aflevering van Foundation. Een Galactische Rijk in een verre toekomst dreigt onder z’n eigen gewicht in te storten, maar Hari Seldon, de Einstein van zijn tijd, ontwikkelt een methode om de toekomst te berekenen.

Het epos is in z’n totaliteit misschien gedegen in elkaar gezet, maar er zit een taaie korst omheen. Als variatie op de thema’s clair voyance en koffiedik kijken is het zeer zeker origineel te noemen. Maar Asimov’s grote galactische rijk in een heelal dat verder gespeend is van niet-menselijke levensvormen was bij aanvang al ouderwets. Met de Star Wars saga wist George Lucas een een indrukwekkend en vooral aannemelijk stuk verre toekomst te tonen. Dat beeld krijg ik bij Asimov veel minder.

Ik moet er bij vermelden dat ik een andere superroman, Dune, ook niet om doorheen te komen vind.

Typisch Foundation achtige taferelen.
In zijn I, robot serie zit naar mijn idee veel meer bezieling. Het kader voor deze verhalen vormde Dr Susan Calvin, een robopsychologe (!) die in haar nadagen aan een journalist haar levensverhaal vertelt.

Asimov bedacht vanaf zijn eerste robotverhaal een frame dat hij in alle jaren daarna consequent gebruikte; een wet die in positronische breinen wordt ingebouwd om te voorkomen dat robots in hun zielloos mechanisme mensen onbedoeld kwaad zouden kunnen doen:

1. 1. A robot may not injure a human being or, through inaction, allow a human being to come to harm.
2. 2. A robot must obey any orders given to it by human beings, except where such orders would conflict with the First Law.
3. 3. A robot must protect its own existence as long as such protection does not conflict with the First or Second Law.

Een slim concept, want het stelde Asimov op wetenschappelijk verantwoorde wijze in staat dooie automaten wat spannender te laten zijn. Robots die overspannen raken als ze voor een onoverkomelijk dilemma komen te staan (‘moet een robot regel 1 negeren en een mens doden als daarmee de levens van twee anderen gered kan worden?) De novelle Bicentennial Man (1976) is hierin opmerkelijk omdat het gaat over een zichzelf perfectionerende androïde die een rechtszaak tegen de mensheid aanspant om als gelijkwaardig aan de mens erkend te worden. Een sentimenteel, maar toch mooi gegeven.

In 1953 schreef Asimov een roman in een reactie op redacteur John W Campbell’s overtuiging dat scifi niet echt geschikt was voor kruisbestuiving. Waarop Asimov prompt met een scifi detective kwam: Caves of steel.

Maar het boek was veel meer dan dat. Het behandelde zaken als fobieën en culturele verschillen en ook ethiek: het dilemma of je een robot die fysiek niet van een mens is te onderscheiden en, wat een onzalige gedachte, intelligenter is, wel of niet voor vol aan moest zien. Politieman Elijah Baley heeft daar met zijn ingeboren afkeer van robots veel moeite mee (hoe zijn tijdgenoten robots behandelen is te vergelijken met de verstandhouding blanke Amerikanen en negerslaven) en wordt aldus voor de nodige morele dilemma’s geplaatst wanneer hij voor de moord op een belangrijk persoon samen moet werken met de meest geavanceerde robot tot dan toe: R. Daneel Olivaw. Aanvankelijk heeft Lije niet eens door dat de man tegenover geen echt mens is. Daneel eet bij de Baleys thuis gewoon mee aan tafel, al gaat hij later wel naar de badkamer om een gevuld plastic zakje uit zijn maag te halen en weg te gooien. En een logeerbed hoeft hij niet, hij gaat in een stoel zitten en zet zichzelf op stand-by. Daneel is knap en sterk en heeft zelfs haar op zijn armen. Elija mag hem niet zo.

Caves of steel is een uitstekende roman die nog niets aan frisheid heeft ingeboet en op gedetailleerde wijze een complexe, angstaanjagende maar niettemin levendige (overbevolkte) samenleving schetst en waarin het ongewone duo Baley en R. Daneel Olivaw een gedegen combinatie vormt.

Er kwam een vervolg, The naked sun, en daarna nog een deel, The robots of dawn.

De wereld en haar sociale structuur worden in Caves of Steel gedetailleerd weergegeven. Niet alleen dat maakt het boek interessant – Asimov was behalve fantast ook wetenschapper – maar ook de psychologische elementen erin. Elijah en R. Daneel groeien langzaam naar elkaar toe waarbij Daneel soms gevaarlijk dicht bij menselijke gevoelens komt.

Nog interessanter werd deel II; The Naked Sun. Zo overbevolkt als de aarde is – overkoepelde steden waardoor de bewoners de echte zon nooit zien – zo leeg is de aardse kolonie Aurora. Daar wonen de rijken in huizen met kilometers grote landerijen er omheen. Op aardbewoners kijken ze neer en weigeren hen tot hun planeet toe te laten. Contact met elkaar hebben ze alleen via een holografisch webcam systeem. De Auroreanen hebben geleidelijk aan ook een afkeer van elkaars nabijheid ontwikkeld, en hebben alleen via een holografische beeldtelefoon – een soort webcam dus – contact met elkaar. Fysiek in elkaars nabijheid vertoeven is een taboe geworden. Als Baley en Olivaw er een moord moeten onderzoeken, stuit hun lijfelijke aanwezigheid dan ook op grote weerstand. Maar een moord op Aurora is ongehoord, je kunt iemand niet via het tv circuit vermoorden, en het is ook uitgesloten dat er een huisrobot voor gebruikt is, vanwege de ingebouwde roboticawetten. Dus moet het speurdersduo de zaak oplossen.

.
Feitenlijk lopen alle personages in het boek – met uitzondering van kouwe kikker Daneel – rond met extreme fobieën. Baley, die zich op een nacht onder de blote sterrenhemel van Aurora waagt, raakt ten prooi aan de effecten van agorafobia – ruimtevrees. Terwijl Auroreanen op hun beurt knettergek zouden worden in de claustrofobische aardse steden met hun krioelende massa’s en rollende wegen.
(Die wegen zijn knap geconstrueerd, ze bestaan uit smalle stroken die aan de buitenkant in normaal wandeltempo voortbewegen, en naar het midden toe steeds sneller gaan. Het overstappen naar een snelstrook vereist de nodige handigheid, wat blijkt uit een scene waarin de twee iemand achtervolgen. (Deze afbeelding is een getrouwe weergave maar schiet hevig tekort, zoals wel vaker bij jaren 50 scifi illustraties)
Overigens was het idee van rolwegen niet origineel; in 1924 was er voor de stad Atlanta al een ontwerp gemaakt.

Asimov is voor mijn gevoel niet altijd consequent. Zijn overbevolkte aarde herbergt 8 miljard mensen. Is dat zo veel dat het gigantische, overkoepelde en gedeeltelijk ondergrondse steden vereist? Met 6,5 miljard zitten wij daar al niet zo ver meer van af, maar echte caves of steel zijn nog niet te bespeuren.
Wat logischer is de voedselbron voor Asimovs miljarden. Gist, dat met allerlei toevoegingen de voedingswaarde en smaak van sudderlapjes en stamppot en ijstaart evenaart. Natuurlijke dingen als fruit zijn er wel, maar een luxe die men zich maar heel af en toe kan veroorloven.
Ik vind gist een vreemde keuze, al is het wel iets wat zich makkelijk en op grote schaal laat kweken. Misschien waren sojabonen Asimov onbekend, of vond hij dat juist een afgezaagd idee.

In deel 3, Robots of dawn, keren Elija en Daneel terug naar Aurora. Ditmaal is er een robot van het type Daneel Olivaw vermoord. R. Jander Pandell was door een kennis aan Gladia uitgeleend.
Asimov is verweten dat hij preuts is. Maar Robots of dawn behandelt wel degelijk seksuele zaken. Er wordt zelfs gesuggereerd dat de dames op Aurora – allemaal alleen wonend, ook de getrouwden – gebruik maken van robots. En dan niet alleen voor het stofzuigen en ramen zemen. Aangezien Jander Panell van hetzelfde type als R. Daneel Olivaw was, vraag je je af met welk handig huishoudelijk tooltje robot Jander was uitgerust. Hij, want Elija krijgt productiecollega Robot Daneel een keer in een gemeenschappelijke doucheruimte zien. Alles blijkt er op en eraan te zitten, inclusief schaamhaar.

Verder is het ook grappig dat de moordverdachte in the Naked Sun, Gladia Delmarre, aanvankelijk hysterisch wordt als aardbewoner Baley tijdens een ondervraging te dicht bij komt, maar nadat ze terug is gevlucht naar haar veilige beeldschermpresentatie, stapt ze in het zicht van de huiscamera’s  zonder enige gêne naakt onder de douche vandaan – iets waar R. Daneel niet van verblikt of verbloost, Elija des te meer.
Voor Gladia is dit echter volkomen normaal. Zij gaat uit van de gedachte dat Baley niet de echte Gladia ziet, maar een indirecte verschijning, een afspiegeling.
Je vraagt je daarbij af hoe de Auroreanen pornofilms ervaren. Misschien vinden ze er niks aan.
(Ik herinner me vaag dat het onderwerp een keer ter sprake komt maar weet geen details meer)
Baley’s preutsheid is ook opmerkelijk. Op zijn wereld leeft iedereen min of meer als sardientjes in een blik. Je zou verwachten dat men makkelijker met elkaars naaktheid omgaat omdat het moeilijker te vermijden is. Maar op de Aarde zijn de zeden juist strenger dan ooit.
Ik denk dat Asimov dat goed gezien heeft, ook in onze tijd beginnen we elkaar flink in de weg te lopen, en neemt de hang naar puriteinsheid alleen maar toe. Het bloot, of schijn-bloot in deze tijd (het exhibitionistische nippleslip verschijnsel b.v.) lijkt een tegenreactie, maar het is de vraag hoe lang dat gehandhaaft blijft. Ik vrees dat het uiteindelijk wereldwijd uit zal monden in fysieke en seksuele repressiviteit zoals we die in fundamentalistische moslimlanden volop in praktijk zien.

Fobiën. Het schijnt dat Asimov zelf last had van claustrofobie. Met dergelijke psychotische en psychosomatische eigenschappen deed hij in 1941 al iets interessants, hij presenteerde een fobie in optima forma in het korte en bekroonde verhaal Nightfall. Waarmee hij en passant de ’social science fiction’ introduceerde. Het gaat over een stelsel met zes zonnen, waardoor het op de planeten nooit donker is. Het verhaal is gebaseerd op een uitspraak van Ralph Waldo Emerson:

If the stars should appear one night in a thousand years, how would men believe and adore, and preserve for many generations the remembrance of the city of God!

Wetenschappers hebben berekend dat binnenkort iets zal plaatsvinden waar de bewoners van Lagash zich geen voorstelling bij kunnen maken: een totale zonsverduistering. De vorige was meer dan twee millennia geleden, en daar is een legende uit ontstaan waarin verhaald wordt over sterren die ‘een vloedgolf van vuur teweeg brachten’. Vrijwel niemand gelooft dat, maar astronomen en archeologen weten dat iets lang geleden de toenmalige beschaving op Lagash vernietigde. De wetenschapswereld is er onderling dan ook hevig over aan het bekvechten. Tot de zonsverduistering plaatsvindt.

Hoewel onvermijdelijk met zo’n onderwerp zit Nightfall, net als Foundation, vol wetenschappelijk geouwehoer. Het einde is echter behoorlijk spectaculair en indringend.
Asimov werkte het later uit tot een volledige roman, een onvergeeflijke fout (net als Clarkes uitmelkerij van het Sentinelgegeven).

Hij was veelzijdig, plaatste in Ellery Queen’s Mystery Magazine, publiceerde verzamelingen limericks van hemzelf en anderen, humoristische seksuele handboeken en heeft ook veel populistisch-wetenschappelijke boeken en essays geschreven.
Kurt Vonnegut: “How does it feel to know everything?”
Asimov: “I only know how it feels to have the reputation of omniscience— Uneasy.”

Kritiek was er ook. Te veel dialogen, te weinig actie, nauwelijks aangeklede karakters, vrijwel lege decors en podiums, te weinig sex, geen krachtige vrouwelijke personages, een opvallende afwezigheid van niet-menselijke intelligentieën en te gedateerd (voor de in de verre toekomst gesitueerde Foundation roman computers met ponsbanden handhaven getuigde zelfs in de jaren 40 en 50 van weinig visie)

I made up my mind long ago to follow one cardinal rule in all my writing – to be clear. I have given up all thought of writing poetically or symbolically or experimentally, or in any of the other modes that might (if I were good enough) get me a Pulitzer prize. I would write merely clearly and in this way establish a warm relationship between myself and my readers, and the professional critics – Well, they can do whatever they wish.

Dr Susan Calvin is wel degelijk een krachtige dame, maar ze had evengoed van het mannelijk geslacht kunnen zijn. En Gladia Delmarre is juist weer verre van seksloos. Maar goed, het had allemaal best wat beeldender mogen zijn- met een scene waarin een robot op positronisch perfecte wijze een vrouw bevredigt, bij voorbeeld.
Over BEM’s (Bug Eyed Monsters):

his reluctance to write about aliens came from an incident early in his career when Astounding’s editor John Campbell rejected one of his early science fiction stories because the alien characters were portrayed as superior to the humans.

Wat Campbell natuurlijk niet zag, was dat Asimov’s zijn menselijke en kunstmatige personages flink stereotyp neerzette…kinderen van hun tijd als ze waren.
Toch vind ik het knap om met al die gebreken uit te groeien tot een legendarisch en alleszins verteerbare schrijver.

Isaac Asimov was een atheïst, maar niet fanatiek.

“Hell is ‘the drooling dream of a sadist’ crudely affixed to an all-merciful God; if even human governments were willing to curtail cruel and unusual punishments, why would punishment in the afterlife not be restricted to a limited term?”

- wordt vervolgd -

©2009dedeurs

Waar van de Grote 3 Isaac Asimov voor de inventieve aankleding en socioaspecten zorgde en Heinlein voor het knokwerk, vertegenwoordigde Arthur C Clarke het intellect. Als specialist in biochemie en astronomie stond Asimov dichter bij Clarke dan bij Heinlein, Asimov’s romans en korte verhalen zijn populistischer van toon en beslist levendiger dan die van Clarke. Die voerde op zijn beurt personages op met een wat minder groot ego, en liet Homo Sapiens Sapiens naar de verre sterren kijken, maar zonder trots en bezitterigheid. De Clarke-mens beschouwt het heelal vaak peinzend, en is niet te beroerd toe te geven dat hij feitelijk minder dan een kosmisch stofje is.

Scifi fans moeten ook maar eerlijk zijn; hun boeken lezen lekker maar geen van hen was een groot literist en ze blonken ook niet uit in mensenkennis. Degene die altijd een beetje aan de Grote Drie heeft gebungeld; Ray Bradbury, was de ware stylist, de poëet.

Toch heeft Bradbury ook iets zeurderigs. Bij hem geen vuurwerk, geen schokkende ideeën, geen cliffhangers. Er hangt altijd een wat zweverige, lome sfeer over zijn werk. Bradbury schreef moderne sprookjes, en de verhalen die op ‘zijn’ Mars afspelen, zijn hoofdzakelijk allegorieën. Hij moest eigenlijk niet veel hebben van het etiket ’science fiction’. Al valt een boek als Fahrenheit 451 daar absoluut onder.

Clarke was goed in panoramisch schrijven (en in voorspellen). Daarin bereikte hij een hoogtepunt met Rendezvous with Rama (1973). In ons zonnestelsel drijft een enorme cilinder binnen, 50 km lang en met een diameter van 20 km. De buitenkant is onnatuurlijk glad, de binnenkant blijkt hol. Een cilinder die bekleed is met wereld. Geavanceerd, onbegrijpelijk en slechts bewoond door onderhoudsrobotica. Althans, de onderzoekers kunnen in de betrekkelijk korte tijd die ze hebben voordat Rama weer het zonnestelsel verlaat, geen leven vinden. Wat de opvolgende delen daarover te vertellen hebben, weet ik niet, ik heb ze niet gelezen.

Als buitenruimtelijke megastructuur is Rama eigenlijk alleen overtroffen door Larry Nivens Ringworld. Tja, hoe veel verder kun je als drie-dimensionaal mens nog gaan. De omvang van Ringworld – letterlijk een platte, van platen gemaakte dubbele ring (om nachtzones te creëren) rond een zon – gaat het bevattingsvermogen al te boven.

Buitenaardse intelligentie was bij Arthur C Clarke in elk geval niet glibberig en moordlustig, het was er wel maar het bleef uit het zicht. Daarmee zette hij de kosmische microbe Mens op zijn plaats.
Dit gebeurt op vrij nuchtere, bijna droog wetenschappelijke wijze in het korte verhaal The Sentinel of Eternity (1948), waar later het draaiboek voor Stanley Kubricks 2001 a Space Oddysey op gebaseerd zou worden. In de Mare Crisium graven onderzoekers een miljoenen jaren oud artefact op.

A roughly pyramidal structure, twice as high as a man, that was set in the rock like a gigantic,
many-faceted jewel.

Het kost onderzoekers twintig jaar om het krachtveld rond de piramide te penetreren. Ze komen er achter dat ze daarmee een miljoenen jaren oud signaal hebben onderbroken. De mens begrijpt dat ergens in het heelal iemand of iets geacht wordt dat op te merken.

Voor Kubricks verfilming werd dit idee omgedraaid. Door het artefact – geen transparante piramide maar een lange rechthoek van het zwartste zwart – op te graven en aldus bloot te stelllen aan zonlicht, wordt er juist een signaal geactiveerd en uitgezonden.

De film breidde het basisthema uit, en pleegde daarmee in feite een verhalende stijlbreuk. De gebeurtenissen in het (fictieve) jaar 2001 worden verteld vanuit het perspectief van wetenschappers en twee  astronauten, de proloog in de oertijd vanuit een alwetend gezichtspunt. Niemand was er immers bij, toen 6 miljoen jaar geleden een groep primitieve mensapen ergens in prehistorisch Afrika een zelfde (dezelfde?) monoliet aanraakten, en daardoor een brein-upgrade kregen. Waardoor de stam, net iets slimmer dan andere, wist te overleven en te evolueren tot een superieure levensvorm, en uiteindelijk de mens van nu. Maar met alle spirituele zijpaden in de rest van de film – de deus ex machina in de vorm van een amok makende scheepscomputer, de reis van de overlevende astronaut door een ruimtelijke corridor en zijn wedergeboorte tot een nieuwe soort, blijft de basis van het Sentinel verhaal intact. Dat eindigt met:

It was only a matter of time before we found the pyramid and forced it open. Now its signals have ceased, and those whose duty it is will be turning their minds upon Earth. Perhaps they wish to help our infant civilization. But they must be very, very old, and the old are often insanely jealous of the young.

Clarke ontspoorde in zijn filmscenario cq romanversie van The Sentinel door de wedergeboren astronaut Bowman vanuit zijn ei van energie op de aarde neer te laten kijken en als een god alle kernwapens in de baan om de aarde – Ronald Reagans Star Wars schild alsnog – te laten detoneren, om de mens de kans te ontnemen zichzelf te vernietigen. Een gedachte die typerend was voor de tijd van de Koude Oorlog en de bewapeningswedloop.

Kubrick liet evenwel het Sterrenkind niets van dien aard doen in zijn film, het is zelfs niet duidelijk of het naar de Aarde terugkeert of niet. Astronaut Bowman is het Sterrenkind geworden, de mogelijkheden die dat biedt gaan schuil in een open einde.

Wat blijft in het Sentinel gegeven, is de microscopische mens. De mens die maar net komt kijken. Die tot het besef komt dat er grotere krachten dan hij in het heelal aanwezig zijn.

Net zoals 2001 a Space Oddysey pas jaren later de erkenning kreeg die de film toekwam, zo werd ook het korte verhaal uit 1948 pas veel later bekroond als een van de beste scifi verhalen ooit geschreven. Eh, waar ik het niet mee eens ben. Maar de reikwijdte van de boodschap is ontegenzeggelijk indrukwekkend.

Over de sequels 2010, 2061 en 3001 kan ik kort zijn.  Dr Heywood Floyd’s rol werd uitgebreid, de omgekomen astronaut Frank Pool weer tot leven gewekt en zijn collega Bowman, spiritueel opgegaan in computer HAL, probeert een jong vorm van leven op de maan Europa de boost naar volwassenheid te geven waarbij hij moet strijden tegen gecorrumpeerde monolieten. Kortom, niet alleen de mystiek en de sense of wonder uit 2001 ontbreken in die vervolgdelen, Clarke heeft de sequels ook gedegradeerd tot Perry Rhodan achtige space opera. Bah.

‘One of the great tragedies of mankind is that morality has been hijacked by religion.’

‘The universe is not only stranger than we imagine, it’s stranger than we can imagine
- J.B.S. Haldane parafrase

Op het gebied van religie was Clarke een beetje een draaikont. Hij noemde zichzelf successievelijk een pantheïst, een atheïst en een crypto-boeddhist, daarbij beklemtonend dat hij het boeddhisme niet als een religie beschouwde. Hij stond evenwel niet afwijzend tegenover het idee van een Intelligente Ontwerper.

I sometimes think that the universe is a machine designed for the perpetual astonishment of astronomers.

In The Sentinel, Childhoods End en The City and the Stars zijn wel degelijk een mystiek-religieus thema verwerkt. Ik denk dat Clarke er zelf niet helemaal uitkwam.

De humor is, zo’n twee decennia vóór Clarke en Asimov en alle andere grote ideeënbrouwers was er Olaf Stapledon. Die schreef een geschiedenisboek over/van de toekomst, beginnend in de jaren twintig van de 20ste eeuw. In dat boek worden oorlogen ‘voorspeld’, maar die vrij invloedrijke Tweede Wereldoorlog niet en dat leest dan best raar (ook al is dat maar de eerste bladzijde want een pagina verder zit Stapledon al ergens in de 30ste eeuw). In Last and First Men ging deze schrijver stug door tot het jaar 2.000.000.000 na 1920 en propte zijn speculatieve boek barstensvol technische en sociale ontwikkelingen, opkomsten en ondergangen van rassen en rijken (ik meen me te herinneren dat Homo Sapiens al vrij vroeg in het boek via de zijdeur wordt afgevoerd).
Dat was allemaal niet niks. Feitelijk kon elke nakomende scifi schrijver alleen maar op Stapledon voortborduren. Wat ze ook verzonnen; Stapledon had het al eerder bedacht…
Doet Last and First Men toch wel een beetje naar adem snakken, Star Maker schetst de geschiedenis van het ganse heelal, tot aan het einde, en dat einde is door de huidige wetenschap als theorie nog niet afgedankt.

Some of Stapledon’s ideas for genetic engineering or alien minds, such as collective intelligence, seem far ahead of their time, anticipating recent ideas about swarm intelligence and the general fascination with networks. He also mentions the idea of virtual reality in the first alien world visited, in the form of an apparatus that directly affects sense centers in the brain. The idea of entire worlds as spacecraft is used several times.

Zijn invloed in de futuristisch-speculatieve schrijverij is inmiddels flink afgenomen, omdat de recentere generaties schrijvers gewoon voortbouwen op de werelden van hun Stapledons; Clarke en Asimov en Robert Silverberg en Philip K Dick.
De aartsvader van de scifi is dus niet Jules Verne, niet Hugo Gernsback, niet E.E. Doc Smith, maar Olaf Stapledon.
Iets over de illustratie aan het begin van dit log. Ik vind ‘m geweldig en niet alleen als blogs hebbedingetje. Hulde ook aan degene die het idee leverde; Joseph Vargo. Die het leende van Francisco Ramos die zich op zijn beurt liet inspireren door De Denker van Rodin. Ik herinner mij nu ook enkele klassiek Griekse beelden die…
Hoe dan ook, Nikko’s uitwerking geeft aan die van Vargo beslist een meerwaarde mee. Het is een kunstwerk dat perfect aansluit bij de geest van Clarke.

©2009dedeurs

In science fiction fandom a slogan quickly developed, “Fans are slans” comparing the perceived greater intelligence and imaginative capability of science fiction fans with the supernatural abilities of slans in the novel. Although some regard it as a symbol of fandom elitism, along with the related term ‘mundane’ for non-fans, others regard it as a reaction to the perceived disapproval of science fiction or the fans of it by non-readers/non-fans.
- wikipedia

Er kwam gedurende de jaren veertig een weelde aan scifi ideeën waarin nog nauwelijks iets van Jules Verne terug te vinden was.  Romans en short stories gingen zich ook meer en meer bezig houden met sociale en psychologische zaken, zoals overbevolking, raciale kwesties en andere sociaalmaatschappelijke zaken, uitvergroot en gefuturiseerd.

Zo kwam A.E. Van Vogt met de roman Slan, waarin de mens  het vermogen tot telepatheren verwerft. Niet gekweekt in het laboratorium van een geleerde met een woest wapperende baard en koortsachtig schitterende ogen, maar door evolutie. Van Vogt’s telepathen stonden dicht bij de lezer: een kleine jongen en zijn moeder. Op de vlucht. Want als telepathen worden zij door de rest van de mensheid als een bedreiging van de gevestigde orde gezien, en dus meedogenloos vervolgd. In die tijd was de genocide op bepaalde Europese volkeren flink op gang aan het komen (hoezo, overbevolking?) en in de VS deden hele staten nog aan rassenscheiding, maar ik betwijfel of lezers van Slan de overeenkomsten zagen.

Slan verscheen in Astounding als feuilleton. Charles Schneeman maakte er illustraties bij, en die geven een uitgesproken beeld van 1940’s ideeën over de toekomst. Ook Alex Raymond, tekenaar van de strip Flash Gordon, baseerde zijn futurisme op de art deco, een kunststroming die grappig genoeg eind jaren dertig al over z’n hoogtepunt was. Maar het mooie van Art Deco is dat het ook in onze tijd nog steeds iets futuristisch heeft (zie ook de sterk gestroomlijnde auto achter de Slans). Je zou het kunnen omschrijven als een modern soort klassiek dat altijd klassiek modern zal blijven. Waarschijnlijk zijn zulke lijnen ook dankbaar om te tekenen. Art Deco is buitengewoon decoratief.

De outfit van de twee personages is goed uitgedacht. Losse, comfortabel zittende en toch modieus afkledende overalls – coveralls eigenlijk – die vrij ver af stonden van de gangbare mode uit die tijd. Al waren filmsterren als Katherine Hepburn en Marlene Dietrich al heel gewaagd trendy met hun (wijde) pantalons. Dit was niet eens zo lang na de jaren van de enkellange rokken, knooplaarsjes en pompadours.
Maar de ‘fout’ die Schneeman maakte, en met hem vele andere illustratoren en schrijvers en makers van SF-films, is die unisex aanpak. Zelfs Alex Raymond deed dat niet; je ziet zijn helden Flash en Dale gedurende hun avonturen voortdurend van uniform en pakjes en jurken wisselen. Slim, want daardoor lazen niet alleen jongens en mannen de ‘Funnies’ bijlage van de krant. Maar de meeste scifi schrijvers en illustratoren waren er van overtuigd dat de mensen van de toekomst in eensluidende coveralls rond zou lopen. Iets dat het Chinese communisme inderdaad een tijdje wist te verwezenlijken, met de voor iedereen verplichte Mao pakjes.
Het is eigenlijk pas sinds de jaren zestig dat men afstapte van het idee van massale uniformiteit, en variatie in de kleding van de toekomst bedacht.  De toekomst voorspellen blijft echter tricky. Misschien blijkt Schneeman ooit toch voorspellend te zijn geweest.

Alex Raymond was het heel even onbedoeld. Het militaire communicatie- apparaat in de Flash Gordon aflevering The Outlaws of Mongo (hier in een Servische vertaling)  lijkt verdacht veel op een laptop. Raymond snapte natuurlijk ook wel dat een dergelijke platte vorm en zo’n openklapbaar scherm niet erg realistisch waren, maar wel decoratief. In 1937. ‘t Is nog een draadloze ook.

Het idee van telepathie; andermans gedachten lezen, is waarschijnlijk oeroud. Toch is het in het atoomtijdperk een typische science fiction gadget. Eric Frank Russell was er een die er een aardige variant op bedacht.
Een ruimteverkenner ontdekt een planeet met – grote verrassing – een technisch ontwikkeld, menselijk ras. Heimelijk bestudeert hij er bewoners van een stad, en vraagt zich af waarom hij niemand met elkaar ziet praten. Zijn conclusie: ze zijn telepatisch. Carter wordt ontdekt maar weet te vluchten. In een andere streek belandt hij aan de rand van een dal waarin een groot dorp ligt. Daar, op wat waarschijnlijk een schoolplein is, zijn een paar honderd kinderen aan het spelen. Als ze geluid maken, is dat niet te horen. Door behoedzaam steeds dichterbij te sluipen, test hij uit of ze zijn gedachten kunnen opvangen. Aanvankelijk gebeurt er niets.

Opnieuw kroop hij wat verder en daarna nog eens. Op een afstand van minder dan duizend meter werd hij gehoord. Ongeveer veertig kinderen staarden tegelijkertijd in zijn richting. Ze konden hem niet zien, maar ze wisten kennelijk precies waar hij zat. Een fractie van een seconde later keken alle kinderen dezelfde kant op, reagerend op de geesten van de eerste veertig. Tweehonderd paar jonge ogen staarden in de richting van de spion.

Terwijl Carter er vandoor gaat, vraagt hij zich af waarom geen van de kinderen wegrende om een volwassene te gaan waarschuwen, ze blijven allemaal rustig zitten. Dat telepatisch begaafden  gewoon een collectief alarmsignaal uit kunnen zenden, komt niet bij hem op.

Weer begint er een klopjacht op hem, en ditmaal zijn zijn achtervolgers gewapend. Ze vinden hem kennelijk gevaarlijk, en dfat betekent dat zer oorlogszuchtig van aard zijn! Op het nippertje weet hij met zijn afstandsbediening zijn schip naar beneden te halen en ondanks de plotselinge nabijheid van een groot militair uitziend ruimteschip de hyperruimte in te duiken. Het is van het grootste belang dat hij de Aarde kan waarschuwen voor het bestaan van dit ras.

Carter weet dat er tijdens zijn betrekkelijk korte verblijf in de hyperruimte een veelvoud van eeuwen op Aarde verstrijken, dank u Einstein, gaat hij er van uit dat de Telepaten net zo lang nodig hebben om de Aarde te vinden en te veroveren). Wanneer hij op zijn thuisplaneet landt en aan de gezaghebbenden zijn verslag uitbrengt, wordt hij omzichtig behandeld, tot er iemand verschijnt die zich voorstelt als tolk, gespecialiseerd is in archaïsche talen. want op de Aarde zijn 4000 jaar verstreken sinds Carters vertrek naar de ruimte, dan wil er wel eens een rijk en een toonaangevende taal verloren gaan (uiteraard is Carter een Amerikaan). De tolk legt hem uit dat de Aarde weet van de telepathische anderlingen. Die geen anderlingen zijn. Tijdens Carters tijdvervormende afwezigheid werd er een snellere en makkelijkere manier van ruimtereizen ontdekt zodat er in de Melkweg vele menselijke koloniën zijn ontstaan. En dan blijkt waarom Carter een tolk nodig heeft. Die hoofdzakelijk gespecialiseerd is in linguistiek. Op de Aarde is praten in ongebruik geraakt. Omdat iedereen al eeuwenlang telepathisch is. De communicatie met Carter verliep slecht, omdat de man uit het verleden voor hen doofstom is.

Russell schreef lekkere, vaak humoristische boeken maar was technisch gezien geen briljante schrijver, en de logica rammelt. Zo is mij niet helemaal duidelijk waarom de verbijsterde ruimteagent na afloop van de uitleg door een meewarige bewaker wordt weggeleid. Alsof Carter de vijand is. Terwijl hij alleen maar een inferieur schepsel is, een laatste overlevende van een in hun ogen gedegenereerde soort. Toch vind ik het een aardige plot, en de scene met de schoolkinderen, waar John Wyndham in The Midwich Cuckoos iets dergelijks mee deed, is me altijd bijgebleven. Op het eind voel je medelijden met ruimtespion James Carter. Een solitair, wiens patriottisme beloont wordt met tragische eenzaamheid.

Russell was de eerste die een Terraanse held (inboorling van de planeet Aaarde dus) opvoerde die niet blank was. In 1941, toen de plantagegeest nog steeds door grote delen van Amerika waaide. De – van oorsprong Engelse – schrijver liep ook op Star Trek vooruit door Aardlingen en Anderlingen eens niet voor te stellen als rassen die elkaar constant het heelal uit proberen te schieten, maar met elkaar samen te laten werken. Onder veel animositeit, maar als het scheepsalarm afgaat, stoppen de wederzijdse pesterijen en zijn de raciale verschillen vergeten. Wat Russells boeken nog steeds goed verteerbaar maakt, zijn de typetjes en de heerlijke dialogen.

Links is een humanoïde Alien afgebeeld. Dat geeft meer vrijheid in het bedenken van verregaand fantastische huidskleuren en haarstijlen, maar een punky hanenkam was in 1946 echt nog zéér ongewoon. Het kan ook zijn dat Canedo zich heeft laten inspireren door de Mohawk Indianen.

De illustraties voor boeken en magazines waren soms wel en soms niet op een specifiek verhaal toegesneden. Maar fraai waren ze, zeker als je bedenkt dat paintbrush en allerhande computeranimatie foefjes nog niet bestonden.

Artiest Ed Emshwiller was inderdaad een rasartiest. Hij kwam met illustraties waar je naar staarde. Die voor Galaxy en Future SF zijn weer voorbeelden van zijn humor, die hij met een andere legendarische SF illustrator deelde; Kelly Freas. Maar Freas kon ook ’schattig’ zijn door knuffel-aliens op te voeren. Ik heb van Ed nooit iets gezien dat schattig was. Meestal afbeeldingen die een licht onbehaaglijk gevoel geven. Van Ed Emshwiller later meer.

©2009dedeurs

Wereldwijde paniek veroorzaakte dat hoorspel, in Amerika. Ik vond zelfs een foto van een slachtoffer van Welles’ neprealisme met haar arm in een draagdoek, en een lijdend gezicht erbij. Zij was één van de velen (een miljoen, schatte men achteraf) die in blinde angst voor slimy monsters from space door het raam waren gesprongen en als gekken de stad ontvluchtten. Amerika, het land van de complottheoristen, doemdenkers, fruitcakes en wacko’s werd dus niet door Columbus ontdekt maar door Orson Welles.

Het genre kwam in de lectuur goed op gang met het in 1930 door William J. Campbell opgerichte tijdschrift Astounding Science Fiction (vanaf 1960 Analog) Daar debuteerden schrijvers die de scifi volwassen zouden maken: Lester del Rey, Sprague de Camp, A. E. van Vogt, Robert Heinlein en wat later Isaac Asimov die zijn legendarische Foundation epos in eerste instantie als losse verhalen plaatste. Arthur C Clarke maakte er zijn entree in 1946. De bratpack van Campbell leverde uiteindelijk de kern van the Golden Age of Science Fiction op; The Grand Old Men. Heinlein, Asimov en Clarke.

De tot dan dominerende zongebruinde ruimteheld met vierkante kaak en straalpistool in de knuist werd geleidelijk aan naar de, laten we maar gerust zeggen infantiele supermannen hoek verschoven. Mede dank zij Hollywood is dàt genre helaas bezig zowat elk ander genre te overleven.

Maar gedurende de jaren veertig en de eerste helft van het daaropvolgende decennium begon de toekomstmens een beetje een echt mens te worden. Supersterk en onoverwinnelijk was hij niet langer. Eric Frank Russell schreef satirisch getinte verhalen over starre ideologieën en dogmatische culturen en meestal was er één personage dat niet sterk was en over weinig hulpmiddelen beschikte, maar puur door slimheid gekoppeld aan een grote portie bluf een heel volk van humorloze buitenaardsen en hun starre bureaucratie van slag wist te brengen. In Wasp krijgt een geheimagent vand e Aarde opdracht in zijn eentje en met weinig meer dan zijn verstand een hele vijandelijke planeet uit te schakelen. Dat is een globaal beeld van Russell, hij bespeelde psychologie in meerdere facetten.

De scifi werd interessant omdat de mens van de toekomst verwikkeld raakte in verhoudingen met machines en aliens die veel gecompliceerder lagen dan wat het simpele knok- en blastwerk van space opera schrijvers als E.E. Doc Smith opleverden. Er kwamen verhalen waarin de protagonisten te maken kregen met morele dilemma’s en ethische opvattingen. Was het eerlijk dat alleen een elite de mogelijkheid bezat eeuwig jong te blijven? Was het vermogen om gedachten te lezen waardoor misdaad en oorlogen in de kiem gesmoord konden worden, een inbreuk op de privacy en de vrije wil en dus immoreel? Mocht je je settelen op een planeet als je wist dat je aanwezigheid een andere intelligente maar fragile levensvorm zou uitroeien? Veel van die onderwerpen waren niet zo ‘alien’, uit de geschiedenis van onze planeet kennen we het effect van kolonialisme en de verwoestende gevolgen die dat op inheemse bevolkingen had maar al te goed. De scifi schrijvers verplaatsten het alleen maar naar een andersoortige wereld, of draaiden het om: buitenaardsen die ons kwamen kolonialiseren en uitbuiten.

Met het uitbloesemen van de scifi verscheen ook een nieuwe generatie aan scifi illustratoren. Men kan hun werk verouderd vinden en hun visies naief, maar de meest flitsende hi-tech space art van nu wordt over 50 jaar ook met een minzaam glimlachje bekeken. Dat geldt evenzeer voor de geschreven verhalen.

Melancholiek, bespiegelend, tragisch. Kelly Freas werd legendarisch met zijn robot die te hard kneep, heel sentimenteel, maar wel heel goed getekend.
Wat niet wil zeggen dat de scifi geen onvervalste avonturenromans meer opleverde. A.E. van Vogt schreef in de jaren veertig verhalen die later verzameld werden tot The voyage of the Space Beagle en waar de latere Alien films een ideetje of wat van leenden: een vleesetend, eieren leggend creatuur achtervolgt de bemanning van een exploratieschip. Het grappige is dat Coeurls wanhopige honger mededogen opwekt bij de lezer. Hier een van de verhalen.

- wordt vervolgd -

©2009dedeurs

gluren naar de buren

als slakken
ontdekken we kraamkamers
in het heelal ze zijn alweer
bejaardenhuizen

twintig miljard tis nix
als je het snel zegt
gaat de deur van de oerknal
nog trager open

blip tuuttuut blip
radiologen in extase, ergens
pulseerde een zon
zonder te weten
waarom

tuuttuuttuut blipblip
astrologen met natte kin
ergens ruist met stof gevuld gas
de toekomst in zonder dat wij weten
daarom

©2008dedeurs

de eerste theïst

Dikke lippen tuitend wijst de koning met de kromme benen
naar het bergomsloten land, zijn rijk
homorationaliserend klein
Zijn blik is scherper dan de mijne, hij
ziet een toekomst

De intelligentie in zijn ogen
is zacht en helder als de dageraad
Friszoet geurt de wind,
puur Laat-Pleistoceen zijn stank
onafscheidelijk zijn vuistbijl,
ook ik ruik

Mijn, wijst de koning met de scheve tanden
naar de grot en de voorraad
dieren, vrouwen en klein volk daar
leert hij met houtskool
zichzelf als mens vereeuwigen en ik
krabbel er een grap bij

De spotgrijns
vindt hij uit, we jagen
likken elkanders wonden plassen zij aan zij
stoeien als bloedbroeders
Armdrukken dat kende hij al
strippokeren dat snapt hij niet

Homo erectus neanderthalis
ik blik omlaag de naam is meer
dan paleontologie bedoeld hij heeft
drie wijfjes, resoluut
sla ik ze af
de koning pruilt

maar mijn toekomst moet niet te
ingewikkeld worden

Hij huilt
als ik vertrek
in mijn sjamaanse tijdshuttle
Duizend jaar verder op dezelfde plek
weet ik hem en de zijnen
uitgestorven en ontdek

met de houtskool
schiep hij mij
groter dan

Ik, staande tussen zijn steriele botten
vervaag hun eerste God
tot een onbetekenende smeer

©2008dedeurs

trappen in beschavingsvallen

bliep bliepdingeling
iemand die mij hoort

iedereen een gsm,
de mens een prepaid gigabyte Gestalt

computergenerated love
computermanipulated war

iedereen een apocalyps
in de fractale beschaving

niemand meer
die mijn smsjes beantwoordt

©2008dedeurs

groeten uit anakronië

de glans is stenig
carbon test het is
oerbenig
pardon ik ben van mening

een onderarm, let op de
sex

is moeilijk te bepalen wat
vind jij waarde collega

de pols
makkelijk te dateren
een vijftig euro
Timex

©2009dedeurs

de indifferentiae

vannacht
zullen er weer duizend zonnen
slechts bestaan in de encyclopedia britannica
ze vlammen op en doven

de kou
is geen illusie, een
warmte van weleer
weggezogen

uit ver weg in nergens
kwamen ze terug,
de indifferentiae

zij die sterrenhopen maken
ze liefdeloos afbreken en ons
van onze toekomst beroven

©2008dedeurs

zandkorrel

routineklus
het heelal leek net gestofzuigd
helder en koud en geluidloos
brak
haar levenslijn

tegendraaiend
viel haar wereld uit de hemel
haar naam hing bewegingloos
bewogen
metalig aaiend
knetterend graaiend

in haar oren
katya kom
er eens in
we ontvangen je
niet meerklik

ze wilde niet horen
niet het wegtollen
het verschrompelen zien
van haar tweede baarmoeder
die ze als vroegoude
vrouw verliet

oranje/geel ontdaan
opflitsend
rode pijn wit uitwolken
een zandkorrel vlood
door de grote oceaan
en trof haar aan

met ogen wijd open
de pupillen vol wonder
viel ze door de oceaan
naar de sterrenbakens
waarop wij
hopen

©2004dedeurs

centerparcs galactica

jonge zon
rustige locatie
planeetpositie ideaal

op twee parsecs links let op
vlieg niet in de muil van
satellitisch zwerfvuil analyseer dampkring water biosfeer
giffen straling geef de cijfers
rapporteer de activiteiten van
tweebenige inheemsen uitkomsten
veeg teken roven zee en bodem leeg mondiaal in oorlog
met de bossen politiek niet homogeen primitief maar nu al klaar
om sterrenstelsels af te rossen
vlootkommandant wat

zijn uw orders
drie lichtjaar verderop iets exploiteren
of toch maar deze steriliseren

©2004dedeurs

toen Mars nog rood was

stof en zuurstof
Ray Bradbury was er
zestig jaar geleden al en hij

stopte in een sigaarraket gewoon langzij
daalde zonder computersturing
op het rode
rode zand

eenmaal geland
pakte hij Ohio uit, witte houten huizen
met veranda’s en zilver spiegelende Chevvies
voor de deur

zijn helm zette hij af, de geur
rook naar droge horizon
en rode
rode lucht

niemand dacht aan een terugvlucht
in dat Peyton Place op Mars, stil genietend
in de rode avondschijn van paardenbloemenwijn en
nazomers zwoele wind

doof voor het gegiechel van een onbestaanbaar kind
geritsel, fluisteren, een ijle zucht
echo’s uit ruïnes
van de uitgestorvenen

op een ochtend keken
kolonisten naar zichzelf en verbrandden al hun schepen
anderlingen, zij staarden vanuit
badkamerspiegels terug

verdwenen achter de lage bergrug
vonden zij in oude mijnen nieuwe namen
donker waren zij
met grote gouden ogen

©2008dedeurs

revitalisatie

de seconde van een eon
tikt geluidloos
weg
droomt ze

naar de sterren overal en nergens
dichtbij is kaalgeleefd het staat nog ergens
in haar flank #18 HYDR CULTU
MANUFACTURED BY hen die

zaaiden
verdorden
verwaaiden
het verleden

kneep hun hoofdwortels af
de toekomst zocht de losse eindjes
van kliekjes is best nog wat te brouwen
proteïne hoort niet in steen gedrukt conclusie

evolutionair veranderd
betekent niet altijd verbeterd de vraag waarom
is willen zijn soms wel
soms niet het einde

van een ontbladerd boek
neuriet zij, een rustend semi organiek
onder een verlaten Ur krioelend
van de tungsten wormen

oeroud zijn haar kristalogen
vertroebeld door de traag
dalende draperie
van bijtend mineraalpuin

en zoete koolstof
beaderd met grijs waterijs
voeding voor later
catalisator voor nu

onhoorbaar is de zucht
van de volgende geloken kiem
blind graaft zij zich uit
haar wortels stuiten

op een koepel van o2
haar dromen werpt ze af
het heelal, oh niet langer
een gerucht

©2009dedeurs

de indifferentiae

vannacht
zullen er weer duizend zonnen
uitgaan
ze vlammen op en doven

de kou
is geen illusie, een
warmte van weleer
weggezogen

uit ver weg in nergens
kwamen ze terug,
de indifferentiae

zij die sterrenhopen maken
ze liefdeloos afbreken en ons
van onze toekomst beroven

©2008dedeurs

Dat wat ooit zo ongelukkig Science Fiction werd genoemd (en inmiddels ’speculatieve fictie’ wordt genoemd maar wat handiger is afgekort tot SciFi of gewoon essef) werd nooit echt serieus genomen. ‘Jongenslectuur’.

Wat niet weg nam dat meer dan anderhalve eeuw geleden ook ouderen de pionier op het gebied, Jules Verne, verslonden. Begrijpelijk, als je deze naieve en toch fascinerende illustratie uit 1882 bekijkt (hier in een grotere versie). De eerste automobiel en vliegmachine waren nog twee decennia ver weg. Grappig dat de tekenaar totaal niet de moeite nam de mode van de toekomstmensen wat minder Victoriaans te maken.

Overigens was dit zijn visie op het jaar 2000. Het toont weer eens aan hoezeer ons beeld van de toekomst bepaald wordt door het eigen heden. In boeken kun je daar nog wel omheen lullen, in films krijg je onveranderlijk acteurs te zien met de haarstijl en mode van nu, een tikje aangedikt. Hier Farrah Fawcett in het begin van de 22e eeuw. Al kan het best zijn dat in 2116 AD de Nineteen Seventies Retro Look weer heel hip zal zijn.

Veel scifi verhalen en romans zijn gedateerd lang voor het beoogde tijdperk aangebroken is. Het ontbreekt de schijvers vaak niet aan fantasie, maar ze kunnen niet alles voorzien. De computer die Arthur C Clarke in 1953 de negen miljoen namen van God liet ophoesten, was zo groot als een hal en deed er maanden over. Nog geen zestig jaar later kan zoiets bij wijze van spreken in een oogwenk en met een laptopje. Clarke heeft dat stukje futuristische wonder nog mee mogen maken. Natuurlijk schreef hij met Nine billion names niet echte futurisme. Het speelt zich gewoon in de jaren vijftig af. Dat neemt niet weg dat zulke details nu verouderd overkomen. En het zal niet Clarke’s bedoeling geweest zijn dat het verhaal om die reden vanaf 1954 niet meer gelezen zou worden.

Clarke was een van de weinigen die het beeld van de toekomst goed in wist te schatten maar ook hij zat er wel eens naast. In A fall of moondust laat hij een 22e eeuwse toeristenbus verongelukken en wegzinken in een maanmeer van talkachtig stof. Al weten we nog lang niet alles over de maan, voor het toneel van zijn avonturendrama (een soort Poseidon in Space) had Clarke in 1961 (slechts acht jaar voor de eerste maanlanding) beter een van de ‘geheimzinnige’ manen elders in het zonnestelsel kunnen nemen.

Zonder Verne misschien geen H.G. Wells, en mogelijk ook geen Hugo Gernsback die in de jaren twintig van de vorige eeuw talloze epigonen de kans gaf het Verneaanse heelal groter te maken. In 1911 had hij al de eerste robot bedacht (geinspireerd door The Golem en The Monster of Frankenstein?).

Al snel braken schrijvers het heelal open. E.E. Doc Smith ontwikkelde de space opera, waarbij het hoofdzakelijk ging om de gadgets en het soldaatje spelen.

Dat vooral in de jaren veertig en vijftig de toekomst aangeprezen werd met omslagillustraties vol semi-naakt en openlijke erotiek komt in een opvolgende serie aan bod. De pulp van de 20ste eeuw kan als belangwekkende kunststroming in twijfel getrokken worden, maar leverde wel een enorme hoeveelheid oogsnoep op en doet dat nog steeds. Al is het vaak van een hilarisch gehalte. Ach, ik neem maar aan dat deze dame in prangende nood niet een of andere assistente van een geleerde is maar een heuse galactische prinses. Zelfs al kwamen die in de Startling Stories verhalen van Hamilton en Van Vogt eventjes niet voor.

- wordt vervolgd -

©2009dedeurs

* Man toont geslachtsdeel aan jonge meisjes.
* Man opgepakt na klachten over tonen van penis.
* Man opent in reuzenrad zijn gulp.
* Man laat klabanus luchtje scheppen.
* Meiden van Halal hakken met geplastificeerd maagdengarantiebewijs piemol van exhibitionist tot ramadanse wokblokjes.

Zomaar wat nieuwsberichtjes. ‘t Is toch wat, hè? Uitgerekend dat lichaamsdeel waarvan ik vermoed dat het niet eens door God is bedacht maar door Ron Jeremy.

Het opgewonden raken wanneer je je geslachtsdeel laat schitteren in een straattheatershow; het is van alle tijden, maar het lijkt nu echt een mode aan het worden, er komt vrijwel elke dag wel zo’n ‘eine zweie meine klotzenrudel!’ figuur in het nieuws.
Het zijn altijd mannen.

‘Vrouwen hebben geen klabanus’.
Nou, er zijn vrouwen die mannen goed weten te misleiden. Met een soort uitwendige vaginale aambeien die, als je het cyclaamrood een beetje wegdenkt, verrassend veel op een wat kortademige piemol lijken.

Waarom klabanust een man? Aandachtvragerij? De drang tot gevaarlijk leven? Gristelijk afgeremde geilheid? Of zijn ze gewoon apetrots op hun orgaan dat hen maar mooi effe kenmerkt tot een heuse Man, weet je wel?

Ik heb altijd gedacht dat mannen die geen druppel kunnen sassen als er in het urinoir links en rechts een andere kerel staat, een afwijking hebben. Een minderwaardigheidscomplex. Maar wat bij mij in zo’n openbaar toilet altijd tot locale atrofie leidt, is niet dat een ander mijn piemol kan zien (die schotjes tussen de bakken zijn al lang niet meer berekend op een fatsoenlijke jaren vijftig 1 meter 70) maar dat ik er zo lullig bij sta.
Al plassend.

Plassen in zo’n bak is iets dat je niet lekker achteloos vlot met je handen in je zakken kunt doen. Je bent verplicht ‘m Beet Te Houden. En dan sta je daar met stramme rug en gepantserde schouders en met je muil op tien centimeter van een tegelwand af, en regelmatig kijk je ook nog heel lullig omlaag. Dat is het lulligste moment. Je kijkt alsof je je eigen piemol nog nooit hebt zien afwateren.
Als er dan een hoop van die mannen op een rij vreselijk voor lul staan en er komt per abuis een vrouw binnen en die valt gierend van de lach op de grond, plas je echt nooit meer in een openbaar toilet.

Volgens mij is dit de reden waarom de Plastuit bij vrouwen niet aangeslagen is. Ze willen niet voor lul staan. Geef ze ’s ongelijk.

Maar je hebt kennelijk mannen die gek zijn op openbare situaties.
‘Kijk, mijn piemol. Hier. Nee, hier. Hier, ja. Mijn piemol, weet je wel. Niet gek, hè, voor een lilliputter met schoenmaat 48? Dat vind ik ook. Kijk gerust nog een keer. Staat uw vrouw buiten in de hal te wachten? Haal haar even naar binnen, kan ze ‘m ook zien. Mijn piemol. Mijn heerlijke, wonderschone, zinnen- prikkelende piemol. Wat zegt u mijnheer? U wordt er niet opgewonden van? Wat lullig. Ik wel.’

©2009dedeurs
Tevens verschenen op Lucaswashier

Wie zegt dat Turkije een nep-seculiere staat is en westersheid alleen maar simuleert? Turhan Selçuk bewijst in elk geval dat de Turkse bevolking niet schuimbekkend en brandschattend door de straten gaat rennen als er eens wat bloot gepubliceerd wordt.

Selçuk tekent sinds begin 1940 cartoons. Nou, dan ben je in andere Islamitische landen snel weer uitgetekend, want je mag daar niet spotten met politici en culturele opvattingen en als je een vrouw wilt tekenen, teken je een Arabische wigwam. Wat Selçuk doet, is de vrouw tekenen nadat ze uit die tent stapte.

Ook in Turkije zullen er dus groeperingen zijn die Turhan liever opgesloten zien, maar verders is hij in dat land een begrip. Zoals – er schiet mij nu even geen legendarische Nederlandse spotprententekenaar te binnen – Marten Toonder hier een begrip is. Selçuk kom je zelfs hier en daar in Europese musea tegen.

Vergeleken met Homer, Cervantes, Dostojevsky, Faulkner en Chekhov. Dat vind ik iets te zwaarwichtig en volgens mij is Dostojevski gespeend van ook maar een gram humor.
Invloed van enkele Amerikaanse cartoonisten zie je wel. Zoals Saul Steinberg, die in een soortgelijke stijl werkte. Esthetische geometrie. Mij doet Turhan ook denken aan Al Hirschfeld.

Een Gregorius Nekschot is hij niet, het is allemaal vrij subtiel en het bloot beschaafd. Je zult van hem geen cartoon tegenkomen die je naar adem doet snakken. Wat je aandacht trekt, is zijn mooie tekenstijl.

Sommige van zijn vrouwen mogen blond zijn; de geknevelde mannen vertegenwoordigen het typische Ottomaanse. Al zit hier weer een vleug koloniaal Brits en Egyptisch in.

De betekenis van zijn prenten ontgaat me af en toe, en niet alleen omdat begeleidende teksten in het Turks gesteld zijn. Hij heeft een reeks omslagen gemaakt voor een serie die Abdul Kanbaz heet en waarvan ik de strekking niet ken. Soft sex romans? Er zit ook iets wetenschappelijks tussen.

Wie meer wil zien dan wat ik hier bied, kan met de zoekterm Turhan Selçuk – met en zonder cedille – in Google veel afbeeldingen vinden, en uitgebreide info in het Engels hier.

©2009dedeurs

in het suikerzoete zonlicht

zit ik op mijn verandatrap

onder een knappe haag van druiventrossen

bacchanaal kijk ik omhoog

het zijn ook dit jaar weer kolossen

ze glimbarsten van het sap

de grootste oogt wel heel erg

knap krakt hij

en kwakt op mijn gezicht

©2003rev2009dedeurs

Stripverhalen en tekenfilms golden vroeger als gegarandeerd ongecompliceerd vermaak. Maar tegenwoordig ligt dat niet meer zo simpel…

Since Daisy gets more satisfaction from a Shrek mousepad, Minnie
considers to cut her tail also and leave her Mickey

(Uit: The Fall & Decline of Donald Duck)

Hier valt een wijze levenswijs uit te halen: goed computeren begint bij een goed muismatje! Heel interessant, overigens, de serie The Fall & Decline of D. Duck van Jeremy Katzenjammer. Wie heeft ooit geweten dat er achter sommige inwoners van Duckstad zoveel leed schuilging?…

…In een poging om met Katrien weer gestreamed te raken liet
Donald zich snelkoppelen met Klaartje Kip, liep daarbij van een
of andere goof een virus op, vergat z’n bureaublad beveiligings-
gordels, struikelde over het geluksmatje van neef Guus en crashte
bovenop Oma Duck’s nieuwe vlam Mr. Magoo

(Uit: The Further Downfall of Donald Duck)

…Dankzij een snel reagerende helpdesk kon Donald tijdig opgeslagen
worden in de Open Directory for the ReadMe Disabled in Silicon Valley,
deed daar een tijdje een DOSkuur, werd vervolgens op een klembord
gezet en kreeg als therapie Knippen + Plakken. Helaas leed hij aan een
ernstig gefragmenteerd dialoogvenster waardoor al zijn pogingen om
uit Clarabella Koe, Madame Mikmak en Tinkelbel de ideale
Disneygirl te morfen slechts resulteerden in leeghoofdige
prullemandpictogrammen

(Uit: Donald; A Schizomorphia Case)

…Lijfstraffen, grove kwaaktaal (”Duck; you sucker!” en “Fuckaduck!”)
maar ook voortdurende blootstelling aan onderlijf-exhibitionisme…men
kan zich voorstellen dat de jeugd van Donald’s neefjes niet bepaald
flatscreen verliep. Evengoed was hij hun oom, en ‘unca’ Donald was
op zijn beurt weer de erfgenaam van een hoogbejaarde suikeroom;
Dagobert Duck, (door de zwaardere jongens uit de onderwereld
later herdoopt in ‘Moneybill Microsod’)…
Daarom besloten internetlopertjes Kwik, Kwek en Kwak oom Donald
andermaal te hulp te komen. Pentiumsnel wisten deze hackernerdjes
zijn harde schijf te kraken: door meedogenloos te weigeren hun
computeranimatie van een strippende Jessica Rabbit
aan hem af te staan.

(Uit: The Really Bad Years)

Toch blijft het voor mij onbegrijpelijk waarom Katrien en Minnie elkaar de strikken uit het hoofd trekken om maar met die Shrek op zijn muismatje te mogen duiken. Hij ziet er écht niet uit! Een tuniek vol soepvlekken. Meer spleetjes tussen z’n tanden dan tanden tussen z’n spleetjes. Hij heeft zelfs –slik– rouwnagels! Pixelrestjes, maar toch… Hoe dan ook; het is duidelijk dat de arme Donald ‘het’ niet meer heeft. Het zal me niet verbazen als zijn geestelijke provider een dezer dagen zijn contract zal ontbinden. Als dat al niet gebeurd is.
In “Donald Duck: The End” las ik:

…en is er sindsdien weinig meer van Donald vernomen. Volgens zijn
voormalige persagent is de beroemde eend inmiddels geheel en al op
het verkeerde path terechtgekomen, werd hij in een poging tot
override Boris Boefs hunky laptop ingezogen, kwam met de
virtuele realiteit van Marvel in contact en raakte verslaafd
aan superbad mannen en hun sadomasocomix leatherscene…

Is dit niet heel erg herkenbaar? Al hoeft het niet altijd tragisch af te lopen. Onlangs verloor ik mezelf in de zwoele ogen van Piet Paperclip. En nu hebben we iets moois met elkaar.

©2002dedeurs

(Meer paleontologische kunst van Hyungkoo Lee is hier te zien)

reageer
hoor je ons niet bonzen
op de voordeur van je hart
laat ons voor één keer
binnen

buiten zinnen door
jouw spouwmuren stormluiken
dubbelschootse sloten krijgen wij geen
poot achter je hoge drempel
vrees

lezen we
verstikt door je wind noch tocht bewogen haargordijn, daar
waar het zielsraam aan de achterkant kiert geen hand
geen kus
kan er door
slechts je gebroken oogopslag

bij de buren lacht een kind
bij jou horen we je schoorsteen huilen
van achter het scheve zolderraam
word je aanklacht ons gegeven door je zonnebril
schijven spiegelglas
reflecteren

mij en
ik

©2007dedeurs

Nat in de keel, nat in het kruis. Want Guusje Ter Horst, de Minst Geschikte Minister Binnenlandse Zaken Ooit en dus prima geschikt voor het premierschap, wordt als goed politica zijnde geil van het idee van bezuinigen.
Dat is sowieso een zinnenprikkelende mantra die de hele dag door de wandelgangen van het Binnenhof galmt; Bezuinig, Bezuinig.

Niet op alles natuurlijk. Niet op prestige projecten die voor de gewone man bedoeld zijn en dus onbetaalbaar. Niet bezuinigen, vooral, op het updaten van militaire troepen en gareel, want als we niet meehelpen Amerika’s usurpatore kosten te helpen verlichten, maken onze voormalige bevrijders door middel van een  bliksemvredesinval van Nederland één groot Guantanamo en wordt Beatrix bij toekomstige Bilderberg conferenties afgescheept met een lullig camping vouwstoeltje en plastic weggooibestek.

Guusje Ter Horst, oranjebitter- gezinde republikeinse in hart en nieren, want voorstander van het herstellen van de kloof tussen rijk & arm. Deez’ Guusje weet gelukkig dat regeren = vooruitzien. Ze kwam op het idee van noodpakketten. Voor het volk, zowaar. Voor het geval de helft van Nederland door de Noordzee verzwolgen wordt en de andere helft bij de Deense, Duitse en Belgische grenzen wordt tegengehouden. Hopelijk heeft  zij die volksvoedselpakketten niet samengesteld, op louter champagne en ganzenlever overleef je niet lang.

Guusje houdt zich goed op de hoogte van de actua. Al was het alleen maar om te weten waar haar favoriete borreltje in de weekaanbieding is. En door berichten als deze wordt ze op nog meer ideeën gebracht. Nou, als politieagenten het niet naar hun zin hebben, gaan ze maar weg. Dat scheelt tientallen miljoenen! Ze heeft genoeg collega’s om zich heen die in haar oor sussen dat het allemaal enorm meevalt met de criminaliteitscijfers in Nederland, dat het gevaar voor islamiseren van de samenleving een leugen van de PVV is, dat het allemaal helemaal goedkomt met de probleemwijken als we die wijken gewoon met rust laten. En dat gaat het beste als je het blauw daar van straat haalt en de wijkbureaus opheft.
Zo komt er ook een heleboel geld vrij voor binnenlandse zaken als Buitenlandse Zaken: het financieel steunen van onze economische partners Obama, Maliki, Jintao, Mugabe, Prins Abdullah, Ahmadinejad.
Politie is goedbeschouwd altijd een noodzakelijk kwaad geweest, met de prioriteit op ‘noodzakelijk’. Want agenten maken burgers extra agressief. Met alle gevolgen van dien.

Guusje heeft net als de rest van het kabinet al lang door dat de beraamde kosten voor een Olympic Games in Nederland het vijfhonderdvoudige gaan worden nog voor er ook maar iets beraamd is. Maar dat deze kroonprinselijke hobby doorgaat, is een feit. Daarom alleen al zal het Christen Democratisch Appèl nog minstens 50 jaar regeren. Prestige, prestige. Een OS in bomvol, ethnisch verscheurd en fundamenteel bouwtechnisch verzwakt Amsterdam trekt meer illegalen toeristen naar Nederland en zo vloeit zeker een procentje van de kosten terug in de schatkist. Na 2050. Worden we daar niet allemaal heel gelukkig van?

Guusje, er kan nog veel meer bezuinigd worden meid. Gezondheidszorg, openbaar vervoer, werkgelegenheid, koopkracht, recreatie. Ja, weg met al die geldverslindende, nutteloze recreatiegebieden. De Nieuwe Nederlander heeft er genoeg aan om degelijk & duurzaam gekleed met het gezin over geasfalteerde parklanen te wandelen of aan de kust over het piepschuim pad langs de vloedlijn. Halfnaakt en zelfs naakt op stranden en ligweiden verpozen dient geen enkel nut en is zowel volgens de bijbel als de koran ook nog zondig want het leidt tot ongebreidelde seks. Wat dat niet kost om dat weer recht te trekken en te fatsoeneren!

Wegbezuinigen daarom ook maar de natuur. Natuur kost alleen maar geld. In natuur kun je niet investeren, het levert geen rendement op, het noteert gewoon niet op Amsterdam Wall Street. Nederland groeit en bloeit alleen maar met poldergrote parkeerplaatsen, breinparken en en multifunctionele woon- en werktorens, en dat daar de eerste tien jaar na aflevering geen huurders en kopers voor te vinden zijn, doet er niet toe. Projectbemiddelaars en uitvoerders varen er wel bij en zo krijgt elitair Nederland nog wat meer elite. ‘Die Guusje komt er wel’? Guusje is al gearriveerd. Het lievelingetje van ons daadkrachtige & vooruitziende kabinet.

©2009dedeurs

gotfer zing ik ’s een meningslied
zegge ze je snapt het niet

sodeju ben ik ’s verliefd
kreunt ze neuke kejje niet

gotskelere doe’k sociaal ’s goed
krij’k niet eens een doekie voor me bloed

Brutus, ende Gij?
‘k zweer het je de wereld
hebt iets tege mij

‘k schreeuwde twaalf schiet ik er neer
in die gotvergeten supermarkt
‘k miste dertien keer

©2009dedeurs

Ergens in Nederland, waar doet er niet toe. Eendjes op de snelweg. Het traject werd afgezet, de eendjes – inmiddels vrij abrupt moederloos geworden – gered en in een dierenambulance afgevoerd naar (schijn)veiliger oorden.

Het is natuurlijk onzinnig om de infrastructuur van een maatschappij lam te leggen voor dieren. Filevorming, extra koolmonoxide in de lucht, misgelopen contracten, koud vreten op tafel, verwaarloosde gezinnen.
Door eendjes.
Al doet de soort er niet toe. Het behoort tot een lagere levensvorm, communiceert slecht, gedraagt zich a-sociaal en is dus schadelijk voor de mens. Partijen als GroenLinks en de PvdD; de pest voor een goed geoliede maatschappij. Degenen die de eendjes opmerkten en de politie belden, handelden ronduit onverantwoordelijk.

Maar als we met 80 km per uur over eendjes rijden omdat dat niet alleen minder gevaarlijk maar ook goedkoper is dan er voor te stoppen, zouden we toch even – al voortrijdend – stil kunnen staan bij het feit dat eendjes al rondwaggelden toen wij nog slecht communicerend in bomen hingen.
Hoe lang zijn er onmisbare, beschavingsreddende snelwegen? Nog geen honderd jaar. In een eeuw hebben we een wereld geschapen waar we dieren in uitzetten terwijl er voor dieren geen plaats in zo’n wereld is. Triest? Het is de harde waarheid. Hard voor dieren. Wij voelen dat niet zo. En ach, wij rijden ook over elkaar heen.

©2009 dedeurs